LUMITAW bilang mahalagang usapin sa imbestigasyon ng National Bureau of Investigation (NBI) ang umano’y “Operation Romanov” na binanggit ng depensa ni Vice President Sara Duterte kaugnay ng kanyang mga pahayag na naging batayan ng rekomendasyon ng ahensya para sa grave threats at inciting to sedition.

Sinabi ng depensa na ang tanong ng vlogger na si Princess Maui tungkol sa umano’y operasyon ang nagbunsod sa naging tugon ni Duterte sa kanyang online briefing noong Nobyembre 23, 2024.

Sa naturang briefing, sinabi ni Duterte na inutusan niya ang isang hindi pinangalanang tao na patayin sina Pangulong Ferdinand Marcos Jr., First Lady Liza Araneta-Marcos at noo’y House Speaker Martin Romualdez sakaling siya ay mapatay.

“Huwag kang mag-alala, Ma’am sa security ko, kasi may kinausap na ako na tao. Sabi ko sa kanya, kapag pinatay ako, patayin mo si BBM, si Liza Araneta, at si Martin Romualdez,” sinabi ni Duterte.

Binigyang-diin din niyang hindi siya nagbibiro.

“No joke, no joke. Nagbilin na ako, Ma’am. ’Pag mamatay ako, sabi ko, huwag ka tumigil ha, hanggang hindi mo mapatay sila. And then he said yes,” sinabi niya.

Tumestigo si NBI regional director Atty. Jeremy Lotoc na seryosong itinuring ng mga imbestigador ang mga pahayag dahil sa posisyon ni Duterte, mga taong kanyang pinangalanan, paraan ng kanyang pagsasalita at pahayag na may nakausap na siyang taong tutupad sa kanyang bilin.

“Well, Your Honor, if the second highest official of the land sinabi ’yan, hindi ho biro ’yan. Medyo mabigat ho ’yan at ’yung pagkasabi pa niya na may kasamang galit at mga pagmumura. So we took it very seriously,” sinabi ni Lotoc.

Inilarawan niya si Duterte bilang galit at “fuming mad” nang gawin nito ang mga pahayag.

Sinabi ni Lotoc na apat na salik ang sinuri ng NBI: ang paraan ng paghahayag, literal na kahulugan ng mga sinabi, uri ng ibinigay na utos at relasyon ng mga sangkot na tao.

Isinaalang-alang din ng ahensya ang pahayag ni Duterte na may nakausap na siyang ibang tao bago pa ang online briefing.

“Yes, Your Honor, we believe na hindi naman magsisinungaling ang Bise Presidente no’n kasi galit na galit nga po siya,” sinabi ni Lotoc.

“Nakita namin may kinausap na siya even before the press conference was held on November 23, 2024,” dagdag niya.

Gayunman, hindi nakakuha ang NBI ng validated information tungkol sa pagkakakilanlan ng taong umano’y nakausap ni Duterte.

“We tried to elicit information both from those people who have personal knowledge during the online press conference,” sinabi ni Lotoc.

“Unfortunately, wala hong kaming ma-establish na validated information, na confirmed. So, in fact, hanggang ngayon nag-aantay po kami. Hindi ho katulad dito sa nangyari, may apparent commission of the crime dahil nandyan ’yung video eh,” dagdag niya.

Wala ring nakuhang validated information ang NBI na nagpapatunay sa umano’y banta laban kay Duterte at sa kanyang pamilya na iniugnay ng depensa sa Operation Romanov.

“Since wala ho kaming validated information, wala ho kaming nakitang confirmed doon sa allegation, the threats against her life, wala kaming napagsimulan,” sinabi ni Lotoc.

Idinagdag niyang noong siya ang nasa NBI Cybercrime Division, wala siyang natanggap na written intelligence report na nagpapatunay sa umano’y plano.

“During the time insofar as the Cybercrime investigation is concerned, wala akong nakita na ganon,” sinabi niya.

Natalakay din ang isyu sa ikaapat na araw ng impeachment trial nang tanungin ni Senator-Judge Raffy Tulfo si defense lawyer Atty. Mark Vinluan kung ang Operation Romanov na tinutukoy ng depensa ay siya ring binanggit ni Princess Maui.

“Yes, Your— yes, Your Honor,” sagot ni Vinluan.

Napansin ni Tulfo na wala si Princess Maui sa listahan ng mga testigo ng depensa sa pretrial order kaya tinanong niya kung ihaharap ito bilang witness.

Sinabi ni Vinluan na nakadepende sa takbo ng paglilitis kung sino ang tatawagin ng depensa.

Tinanong din ni Tulfo kung maghaharap ang depensa ng ibang testigo upang patunayan ang umano’y banta o Operation Romanov.

“Yes, Your Honor. That will be part of our evidence in chief,” sinabi ni Vinluan.

Inilarawan ng depensa ang Operation Romanov bilang umano’y planong patayin si Duterte at mga miyembro ng kanyang pamilya.

Nauna nang sinabi ni Vinluan na naharap sa banta si Duterte at ang kanyang pamilya at na ang kanyang tugon, bagama’t “unconventional,” ay makatuwiran.

Tinanong din ni Tulfo kung ang mga pagbanggit nina Princess Maui, Vinluan at Davao City Mayor Sebastian “Baste” Duterte ay tumutukoy sa iisang umano’y operasyon.

“May relasyon ba ito sa binanggit ni Baste sa sinabi ni Princess Maui at ’yung binanggit mo? Magkakarelasyon ba ’yung tatlo?” tanong ni Tulfo.

Sinabi ni Vinluan na wala siyang personal na kaalaman tungkol sa pahayag ni Mayor Duterte.

“Your Honor, I have no personal knowledge of what, uh, Mayor Baste said, so I cannot comment on that, Your Honor,” sagot niya.

Inimbestigahan ng NBI kung maituturing na grave threats at inciting to sedition ang mga pahayag ni Duterte.

Tumestigo si Lotoc na sa antas ng imbestigasyon, nakakita ang ahensya ng batayan upang irekomenda ang pagsasampa ng mga reklamo.

Nananatiling investigative finding ang rekomendasyon ng NBI at hindi ito katumbas ng hatol na nagkasala si Duterte.

Kinilala ni Lotoc na hindi nagbibigkis sa Department of Justice o sa mga hukuman ang rekomendasyon ng NBI.

“The DOJ will assess and evaluate,” sinabi niya.

Sa cross-examination, kinuwestiyon ng depensa ang imbestigasyon ng NBI, kabilang ang interpretasyon nito sa mga pahayag ni Duterte at ang batayan sa pagtukoy sa Unang Ginang at kay Romualdez bilang mga umano’y biktima.

Tinanong ni defense lawyer Atty. Mark Vinluan kung bakit nakarating ang NBI sa naturang konklusyon gayong hindi personal na nakipag-ugnayan ang mga imbestigador sa kanila.

“Yet you concluded they were victims… Without any personal correspondences with them, you came out with the conclusion,” sinabi ni Vinluan.

“The evidence is clear, sir,” sagot ni Lotoc.

Itinanggi rin ng depensa na kumuha si Duterte ng hitman.

“We deny that, Your Honor… That is not accurate, Your Honor, and we will present evidence or counter-evidence to prove that,” sinabi ni Vinluan.

Iginiit ni Duterte na hindi aktibong banta ang kanyang mga pahayag kundi isang “conditional act of revenge” bunsod ng pangamba para sa kanyang kaligtasan.

“Common sense should be enough for us to understand and accept that a supposed conditional act of revenge does not constitute to an active threat,” sinabi ni Duterte sa nauna niyang pahayag.

Kuwestiyon din niya ang pagiging patas ng imbestigasyon ng NBI at sinabing dapat siyasatin ng mga awtoridad ang mga umano’y banta laban sa kanya at ang mga pangyayaring nagtulak sa kanya upang gawin ang mga pahayag.

Sa hiwalay na pahayag nitong Martes, iginiit ni Duterte na walang sapat na ebidensya ang impeachment allegations.

“The country witnessed what I have been saying all along: the complaint is not supported by evidence,” sinabi niya.

Posisyon ito ng depensa at hindi finding ng impeachment court.

Iniharap ng prosekusyon ang testimonya ni Lotoc kaugnay ng Article IV ng impeachment complaint, na tumatalakay sa umano’y mga banta laban kina Marcos, sa Unang Ginang at kay Romualdez.

Hiwalay na pagpapasyahan ng Senate impeachment court ang kredibilidad at bigat ng testimonya ng NBI, kung napatunayan ng prosekusyon ang mga alegasyon sa ilalim ng Article IV at kung maituturing na impeachable offense ang kilos na iniuugnay kay Duterte.

Inaasahang maghaharap ang depensa ng mga ebidensya at testigo tungkol sa Operation Romanov sa oras ng presentasyon ng sarili nitong kaso.