SA paglagda sa 2026 General Appropriations Act, magiging sentro ang pangangasiwa ng Kongreso at pakikilahok ng publiko sa pagtiyak ng transparency at pananagutan sa paggamit ng pondo ng bayan, sinabi ni Bicol Saro Party-list Rep. Terry L. Ridon, tagapangulo ng House Committee on Public Accounts, nitong Martes.

Ayon kay Ridon, mula sa pag-apruba ng badyet ay lilipat na ang pokus sa masusing pagpapatupad nito, kung saan magtutulungan ang Kongreso at ang publiko upang bantayan ang mga ahensiya ng pamahalaan.

“Sa paglagda sa 2026 General Appropriations Act, ang pangangasiwa ng Kongreso at pakikilahok ng publiko sa lahat ng antas ng pagpapatupad ng badyet ang pangunahing magtitiyak na mananatiling tapat ang pambansang pamahalaan at ang mga ahensiya nito sa transparency at pananagutan sa paggamit ng pondo ng bayan,” ani Ridon.

Bilang pangunahing oversight panel ng Kamara sa paggastos ng pondo ng publiko, makikipag-ugnayan nang mahigpit ang Public Accounts Committee sa mga departamento at ahensiya habang isinasakatuparan nila ang kanilang mga programa at proyekto sa ilalim ng bagong badyet.

“Ang House Public Accounts Committee—ang pangunahing oversight committee ng Kongreso sa paggastos ng pondo—ay makikipagtulungan sa iba’t ibang departamento at ahensiya sa pagpapatupad ng kanilang mga proyekto at programa,” sabi ni Ridon, dagdag pa na kabilang dito ang “pagsubaybay at pagmamasid sa mga aktibidad ng procurement sa bawat yugto at sa bawat antas.”

Isa sa mga pangunahing pagtutuunan ay ang transparency sa procurement, partikular sa Department of Public Works and Highways (DPWH), ayon kay Ridon.

“Pipilitin naming tuparin ng DPWH ang kanilang pangako na i-live stream ang lahat ng aktibidad ng procurement sa pambansa, panrehiyon, at distritong antas, at hinihikayat namin ang iba pang ahensiya na gawin din ito,” aniya.

Binigyang-diin din niya ang pangangailangang maiwasan ang pag-uulit ng mga problemang naranasan noon sa pagpapatupad ng mga proyektong pang-imprastruktura, lalo na sa pamamagitan ng pagtiyak na hindi makalalahok ang mga naka-blacklist na kontratista sa iba’t ibang ahensiya.

“Mahigpit naming babantayan ang direktang pagpapatupad ng DepEd (Department of Education) at ng DA (Department of Agriculture) ng kani-kanilang mga programang pangpatayo ng paaralan at farm-to-market roads, upang matiyak na hindi na mauulit ang mga problemang naranasan noong ipinatupad ito ng DPWH,” ani Ridon. “Kabilang dito ang pagtiyak na ang mga naka-blacklist na kontratista ng DPWH ay hindi makasasali sa mga aktibidad ng procurement ng DepEd at DA.”

Dagdag ni Ridon, hihikayatin ang mga ahensiya na higpitan ang mga patakaran sa kwalipikasyon ng mga bidder, at iginiit na hindi dapat mapag-usapan ang napatunayang kakayahan at rekord ng pagganap.

“Ang malinaw at napatunayang track record sa paghahatid ng mga tiyak na proyekto ay dapat na isang hindi mapapalitang rekisito,” aniya. “Ang pagbabawal sa paggamit ng procurement license ng ibang entidad ay dapat na mahigpit na ipatupad, kasama ang kaukulang parusa sa mga lalabag, tulad ng agarang pag-blacklist at pagsasampa ng mga kasong kriminal.”

Bukod sa imprastruktura, sinabi ni Ridon na kikilos ang komite upang maprotektahan ang pondong panlipunan laban sa pakikialam ng pulitika.

“Makikipagtulungan din kami sa DoH (Department of Health), DSWD (Department of Social Welfare and Development), at iba pang ahensiyang panlipunan upang matiyak na tunay na naipatutupad ang mga pananggalang sa badyet laban sa politikal na pakikialam sa pamamahagi at paghahatid ng tulong,” aniya.

Upang higit pang mabawasan ang interbensiyon ng tao sa procurement, sinabi ni Ridon na hihingi ng tulong ang komite sa mga pangunahing ahensiya upang mailipat sa online ang mga proseso.

“Mananawagan kami sa DBM, DICT, at GPPB na tulungan ang mga ahensiya sa epektibong paglipat sa pangunahing online na mga aktibidad ng procurement, upang mabawasan ang interbensiyon ng mga tauhan sa buong proseso,” aniya.

Dagdag pa ni Ridon, magiging mahalagang haligi ng pananagutan sa badyet ang pakikilahok ng publiko sa buong taon.

“Makikipagtulungan din ang komite sa civil society at mga people’s organization upang mapadali ang pakikilahok ng publiko sa pagsubaybay sa pagpapatupad ng 2026 pambansang badyet,” aniya. “Iimbitahan namin ang publiko na makibahagi sa mga aktibidad sa pagmamanman at sa mga talakayan sa pagpapatupad ng badyet kasama ang iba’t ibang ahensiya.”

“Ito ang magtitiyak na ang gawain ng reporma sa badyet ay hindi nagtatapos sa paglagda ng badyet—kundi nagpapatuloy hanggang sa maihatid ang matitibay na imprastruktura, makabili ng mga de-kalidad at cost-effective na produkto, at maihatid nang episyente ang mga programang panlipunan sa bawat pamilyang Pilipino,” pagtatapos ni Ridon.