SINABI noong Huwebes ni House Committee on Public Accounts Chairman Terry Ridon ng Bicol Saro Party-list na ang pinal na desisyon ng Commission on Audit (COA) hinggil sa hindi pinayagang P73 milyong confidential funds ay maaari nang magtatag ng sapat na basehan (probable cause) para sa alegasyon ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Z. Duterte.

Sa isang pahayag, ipinaliwanag ni Ridon na malinaw na nakasaad sa desisyon ng COA Commission Proper noong Abril 10 na nabigo pa rin ang Office of the Vice President (OVP) na maipaliwanag sa kanilang apela ang paggastos ng P73 milyong confidential funds noong Disyembre 2022.

“Ito ay hindi na simpleng paunang obserbasyon sa audit. Hindi na rin ito isang hindi pa nareresolbang administratibong usapin,” aniya.

“Ito na ang pinal na hatol ng Commission on Audit En Banc—ang pinakamataas na constitutional audit authority ng Republika—na nagsasabing nabigo ang Office of the Vice President na maipaliwanag nang naaayon sa batas ang paggamit nito ng confidential funds,” dagdag pa ni Ridon.

Sa pinal na desisyon, sinabi ng COA na nananatiling malabo ang paliwanag ng OVP kung paano ginastos ang mga hindi pinayagang confidential funds. Natuklasan nito na wala sa mga isinumiteng dokumento ang nagpapatunay na may isinagawang pangangalap ng impormasyon o surveillance, at wala ring detalyadong paglalahad ng mga sinasabing confidential operations.

“Ayon sa COA, nagbigay lamang ang OVP ng pangkalahatang accomplishment report na nagsasabing ‘100% implemented’ ang mga aktibidad, ngunit nabigo itong magbigay ng detalyadong salaysay, breakdown, o sapat na patunay kung ano ang mga isinagawang operasyon at kung paano naging matagumpay ang mga ito,” ani Ridon, na sumipi sa desisyon.

Iginiit din ng COA na hindi sapat ang acknowledgement receipts upang patunayan ang pagbili ng P3.5 milyong halaga ng mga mesa, upuan, desktop computer, at printer na umano’y gagamitin sa surveillance operations sa mga safehouse ng OVP—katulad din ng P69.787 milyong cash na inilaan para sa “payment of rewards.”

Ayon dito, kinakailangan ang “official receipts o sales invoices bilang Documentary Evidence of Payments (DEP), at hindi lamang acknowledgement receipts.”

Para kay Ridon, nangangahulugan ito na “hindi maipaliwanag ng OVP kung bakit kinakailangan, makatwiran, at direktang kaugnay sa lehitimong confidential operations ang milyun-milyong pisong ginastos para sa umano’y mga gantimpala, kagamitan, at gamot para sa mga informant.”

Pinakamahalaga, aniya, ang konklusyon ng COA na nabigo pa rin ang OVP na patunayan na ang mga gastos nito ay tunay na inilaan para sa confidential activities.

“Malinaw na natukoy ng Komisyon na ang mga aktibidad na inilalarawan ng OVP ay may kinalaman sa pamamahala, hindi sa intelligence, at walang anumang pagkakahawig sa surveillance, pangangalap ng impormasyon, pambansang seguridad, kapayapaan at kaayusan, o pagpigil sa ilegal na aktibidad—na siyang tanging layunin kung saan maaaring gamitin ang confidential funds,” dagdag ni Ridon.

Sa halip na i-charge ang milyun-milyong piso sa confidential funds ng OVP, sinabi ng COA na dapat sana itong inilagay sa regular na General Fund ng tanggapan.

Ayon kay Ridon, hindi na maaaring magtago si Duterte sa mga paliwanag na “clerical oversights” o “technical deficiencies,” dahil pinal na nagpasya ang fiscal watchdog na ang confidential funds ay ginamit nang labag sa batas “nang walang sapat na legal, factual, o documentary basis.”

Kasama ng iba pang ebidensya—tulad ng natuklasan ng National Bureau of Investigation na iisang tao ang sumulat ng ilang resibo at ang sertipikasyon ng Philippine Statistics Authority tungkol sa mga pekeng tumanggap—sinabi ni Ridon na nakabuo na ang justice committee ng “sentral na haligi ng ebidensya” para sa alegasyon ng maling paggamit ng confidential funds.

“Ang House Committee on Justice ay hindi kumikilos batay sa haka-haka. Kumikilos ito batay sa pinal na mga natuklasan ng Commission on Audit mismo,” aniya.

“Kapag ang constitutional body na inatasang magbantay sa wastong paggasta ng pondo ng bayan ay nagpasya na nabigo ang Office of the Vice President na maipaliwanag ang paggamit ng sampu-sampung milyong confidential funds, may sapat na batayan—at tungkulin pa nga—ang House Committee on Justice na tukuyin kung ang ganitong kilos ay bumubuo ng probable cause para sa impeachment laban sa Bise Presidente,” dagdag ni Ridon.

Ngayon na tinanggihan na ng COA Commission Proper ang apela ni Duterte, kinakailangan na ng bise presidente at ng dalawa pang opisyal ng OVP na responsable sa pag-apruba, paglabas, at pag-uulat ng paggamit ng confidential funds na isauli ang P73 milyon sa pamahalaan.