PAPUNTA sa panibagong pagsubok sa June 8 ang bangayan sa liderato ng Senado, kapag ipinagpatuloy ng Blue Ribbon Committee sa ilalim ni Senador Erwin Tulfo ang flood-control inquiry matapos hindi kilalanin ng Gatchalian-led majority ang Cayetano-led proceeding na itinuloy noong June 4.

Sinabi ni Senador Panfilo “Ping” Lacson na dapat nang magbalik-trabaho ang Senado matapos ang June 3 leadership action na nagluklok kay Senador Sherwin Gatchalian bilang Senate President Pro Tempore at acting Senate President, habang patuloy namang kinukuwestiyon ni Alan Peter Cayetano at ng kanyang mga kaalyado ang naturang hakbang.

Ayon kay Lacson, hindi na Senate President si Cayetano matapos ideklara ng 12 senador na bakante ang lahat ng posisyon sa Senado at ihalal si Gatchalian para pansamantalang mamuno sa kapulungan.

“Sen. Cayetano is no longer SP. With 12 senators present, a quorum was declared out of the base number of 22 since Sens. de la Rosa and Estrada are outside the ‘coercive power’ of the Senate (Avelino v Cuenco. GR No. 2821),” sabi ni Lacson.

Ipinaliwanag ni Lacson na maaaring gamitin ng Senado ang 22 bilang base number dahil sina Senador Ronald “Bato” Dela Rosa at Senador Jose “Jinggoy” Estrada ay nasa labas ng coercive power ng kapulungan.

Sinabi ni Lacson na nagawa ng 12 senador na ideklarang bakante ang lahat ng posisyon, ngunit hindi pa sila maaaring maghalal ng bagong Senate President dahil kailangan pa rin ng 13 boto, o mayorya ng lahat ng 24 senador, sa ilalim ng Konstitusyon.

“Hence, we voted to declare all positions vacant, although we could not yet elect a new Senate President because we lacked the 13 votes required under the Constitution,” sabi ni Lacson.

Sinabi naman ni Gatchalian na ginawa ang hakbang upang maiwasan ang tinukoy niyang posibleng paglabag sa Konstitusyon matapos hindi dumalo sa sesyon sa loob ng tatlong araw ang noo’y Senate President Cayetano at ang majority bloc.

Binanggit niya ang Article VI, Section 16(5) ng 1987 Constitution, na nagsasaad: “Neither House during the sessions of the Congress shall, without the consent of the other, adjourn for more than three days, nor to any other place than that in which the two Houses shall be sitting.”

Ayon sa panig ni Gatchalian, kailangang magpulong ang Senado dahil hinihingi ng Konstitusyon ang pahintulot ng kabilang kapulungan bago makapag-adjourn nang mahigit tatlong araw ang alinmang House habang may sesyon. Sa ganitong pananaw, hindi sapat ang simpleng liham o abiso sa House of Representatives tungkol sa adjournment kung walang ibinigay na pahintulot.

Kasama rin sa bangayan ang memorandum ni Cayetano na nagdedeklara na naka-adjourn sine die na ang Senado. Matapos matanggap ang memorandum, tinawag ito ni Senador Juan Miguel “Migz” Zubiri na “illegal” at sinabing panahon na para mag-move on ang Senado mula sa bangayan sa liderato.

“To be able to declare sine die adjournment, you have to pass a Senate and House Concurrent Resolution which is done in the plenary floor and approved by the body,” sabi ni Zubiri.

Ayon kay Zubiri, hindi maaaring palitan ng simpleng memorandum o liham mula sa Senate President ang pormal na prosesong kailangan para ma-adjourn sine die ang Senado.

Sinabi rin ni Gatchalian na ang kanyang acting role ay nagbibigay-daan sa kanya na gampanan ang tungkulin ng Senate President habang pansamantalang bakante ang pinakamataas na posisyon sa kapulungan, kabilang ang pagpirma ng mga dokumento at pag-asikaso sa administrative matters upang hindi mahinto ang operasyon ng Senado.

“In the absence of a Senate President I can perform the duties para hindi nahihinto ang administrative issues sa Senado,” sabi ni Gatchalian.

Ayon kay Gatchalian, ginawa sa harap ng publiko ang June 3 proceedings, kung saan idineklara ng presiding officer ang quorum, idineklarang bakante ang lahat ng posisyon, at naghalal ng mga bagong opisyal ng Senado.

“Nakita natin may quorum, nag-declare ng all seats vacant, pinagbotohan yan, and after that bumoto ng majority leader, bumoto rin ng Senate President Pro Tempore, Secretary at Sergeant-at-Arms,” sabi ni Gatchalian.

Tinanggihan naman ni Cayetano ang leadership action at iginiit na maaari lamang maghalal o magpalit ng mga opisyal ng Senado sa pamamagitan ng majority vote ng lahat ng senador, o 13 boto. Sinabi niya na hindi siya nagbitiw, hindi siya natanggal sa pamamagitan ng 13 boto, at wala pang nahalal na papalit sa kanya.

Iginiit din ni Cayetano na nananatiling lehitimong opisyal ng kapulungan sina Senate President Pro Tempore Loren Legarda at Senate Secretary Jose Luis Montales. Batay sa kanyang pagbasa sa Senate rules, sinabi niya na matatapos lamang ang termino ng Senate President, Senate President Pro Tempore, Senate Secretary at Sergeant-at-Arms kapag nahalal na ang kanilang mga kapalit.

Ipinagtanggol din ni Senadora Pia Cayetano ang disputed Blue Ribbon proceeding at iginiit na invalid ang June 3 session dahil 12 senador lamang ang nagtipon. Sinabi niya na 24 ang miyembro ng Senado, kailangan ang 13 boto, at hindi pa napapalitan si Legarda bilang Senate President Pro Tempore.

“Wala po silang 13. Kahit Grade 1, marunong magbilang. Kailangan ng 13,” sabi ni Pia Cayetano.

Kinuwestiyon din niya kung paano maituturing si Gatchalian bilang acting presiding officer, Senate President Pro Tempore at acting Senate President habang nananatili sa puwesto si Legarda.

“Buhay pa po si Senator Legarda, hindi pa po siya pinapalitan. Kaya hindi po pwedeng magkaroon ng another Senate president pro tempore,” sabi ni Pia Cayetano.

Iginiit din ni Legarda na hindi siya nagbitiw bilang Senate President Pro Tempore.

Lalo pang pinatindi ni Lacson ang kanyang puna kay Cayetano, at sinabing dapat dalhin ng dating Senate President sa Korte Suprema ang usapin kung nais nitong kuwestiyunin ang June 3 leadership action.

Inihambing niya ang kasalukuyang bangayan sa 1949 Senate leadership dispute nina dating Senate President Jose Avelino at Mariano Cuenco, na nauwi sa desisyon ng Korte Suprema sa Avelino v. Cuenco.

“Thank you Philstar for plainly explaining all the similarities in the two Senate controversies; the only difference being – Avelino brought his case to the Supreme Court. Cayetano does not have Avelino’s decency and respect for the same rule of law,” sabi ni Lacson sa isang post sa X.

Ayon sa salaysay ni Lacson, dumulog si Avelino sa Korte Suprema matapos ipagpatuloy ng 12 natitirang senador ang sesyon, italaga si Cuenco bilang presiding officer, ideklarang bakante ang posisyon ng Senate President, at ihalal si Cuenco bilang acting Senate President.

Sinabi ni Lacson na may kahalintulad na institutional path ang June 3 action, kung saan 12 senador — ang 11 miyembro ng noo’y minority at si Senador Francis “Chiz” Escudero — ang nagtipon sa gitna ng Cayetano-led boycott at ginamit ang Avelino v. Cuenco upang ipagtanggol ang quorum.

Tinanggihan naman ni Senador Francis “Kiko” Pangilinan ang June 4 proceeding ng Cayetano bloc at hinimok ang mga senador na nakahanay kay Cayetano na igalang ang tinukoy niyang rules, quorum at duly constituted Senate leadership.

“The Senate’s mandate is to uphold the Constitution, check abuses, and pass laws for the people’s welfare. We urge our colleagues to abandon this bogus ‘hearing,’ respect the rules, the quorum, and the duly constituted leadership of the Senate,” sabi ni Pangilinan.

Binanggit din ni Tulfo ang mga naunang Senate precedent upang suportahan ang posisyon ng Gatchalian-led majority na maaaring magkaroon ng quorum kahit 12 senador lamang ang naroon sa ilang pagkakataon.

Tinukoy ni Tulfo ang 1949 Avelino v. Cuenco case at sinabing may mga naunang session din ang Senado mula 2008 hanggang 2015 kung saan 12 senador lamang ang present ngunit kinilala ang quorum.

“Starting in 2008, may sessions kami na 12 lang ang senators. Starting 2008 na presence si Sen. Loren, presence si Sen. Cayetano, presence si Sen. Pia. Since 2008, seven times nangyari yan hanggang 2015, June 2015,” sabi ni Tulfo.

“Seven times na 12 lang ang senators and may quorum sila. Bakit hindi sila nag-disagree dati? Bakit kahapon lang nag-disagree?” dagdag niya.

Umabot din sa Blue Ribbon Committee inquiry sa alleged flood-control irregularities ang bangayan sa liderato. Hindi kinilala ng Gatchalian-led majority ang June 4 Blue Ribbon proceeding ng Cayetano bloc, at sinabing walang opisyal na hearing na nakatakda noong araw na iyon.

Nauna nang sinabi ni Gatchalian na hindi dapat papasukin sa session hall ang resource persons dahil, sa posisyon ng bagong mayorya, walang kinikilalang hearing.

“Wala tayong hearing today,” sabi ni Gatchalian.

Kalaunan ay nakapasok sa session hall ang resource persons matapos silang samahan ni Senadora Pia Cayetano para sa proceeding ng Cayetano bloc, na hindi kinilala ng Gatchalian-led majority bilang opisyal na Blue Ribbon hearing.

Itinuloy ng Cayetano bloc ang proceeding sa session hall ng Senado at iginiit na may awtoridad pa rin itong ipagpatuloy ang flood-control probe.

Sinabi ni Tulfo, ang Blue Ribbon chair na kinikilala ng Gatchalian-led majority, na walang opisyal na saysay ang June 4 proceeding ng Cayetano bloc dahil hindi ito bahagi ng Senate record.

“E kung wala namang record, wala sa journal yan, paano yan?,” sabi ni Tulfo.

Ayon kay Tulfo, walang epekto ang proceeding dahil hindi ito makikita sa opisyal na rekord ng kapulungan.

“Wala, walang saysay kasi wala talaga at all,” sabi niya.

Sinabi rin niya na nailipat na sa June 8 ang Blue Ribbon hearing at rerepasuhin niya ang listahan ng mga iimbitahang resource persons.

“Tutuloy ko ang hearing ngayon, re-reviewing ko na ang mga bisita, ang mga invited guests,” sabi ni Tulfo.

Inaasahang sa June 8 ang susunod na malaking pagsubok sa magkabanggang pahayag ng dalawang panig, kapag itinuloy ng Blue Ribbon Committee sa ilalim ni Tulfo ang flood-control hearing.

Sinabi ni Tulfo na maaaring dumalo ang lahat ng senador, kabilang ang mga miyembro ng bagong minority, ngunit nananatiling hindi tiyak ang kanilang partisipasyon dahil patuloy na kinukuwestiyon ni Cayetano at ng kanyang mga kaalyado ang bisa ng June 3 leadership action at ang awtoridad ng Gatchalian-led majority.

Dahil dito, ang June 4 Cayetano bloc proceeding at ang June 8 Tulfo-led hearing ay naging magkasunod na pagsubok sa awtoridad sa Senado: ang una ay itinuloy kahit hindi kinilala ng bagong mayorya, habang ang ikalawa ay nakatakdang ituloy sa ilalim ng reorganized Blue Ribbon leadership.

Sinabi ni Lacson na hindi maaaring pigilan ang mga senador na pumasok sa Senado dahil naroon ang kanilang mga tanggapan, ngunit kinuwestiyon niya kung paano maituturing na opisyal ang June 4 proceeding kung walang wastong Senate record.

“Bilang senator, hindi sila pwedeng pigilan na pumasok sa Senate kasi nandiyan ang office nila so they can do what they want pero sino mag-record ng proceedings na sinasabi nila?” sabi ni Lacson.

Inamin ni Lacson na hindi pa tapos ang kontrobersiya at inaasahan niyang patuloy na lalaban ang kampo ni Cayetano sa pagbabago sa liderato.

“Hindi pa tapos ang controversy. We expect they will not go down without a fight,” sabi ni Lacson.

Nahati ang Senado sa usapin kung sino ang may awtoridad na mamuno sa proceedings, magpatakbo ng mga komite, at gumabay sa trabaho ng kapulungan habang naka-recess. Sinabi nina Lacson at Gatchalian na kinilala ng Malacañang at pinagtibay ng House of Representatives ang bagong mayorya, habang patuloy namang kinukuwestiyon ng kampo ni Cayetano ang legalidad ng June 3 leadership action.

Sa kanyang June 4 press conference, sinabi ni Gatchalian na kinilala ng House of Representatives ang June 3 proceedings at sinundan ito ng Malacañang.

“Una-una ang mga partners natin tulad ng House of Representatives, inaffirmed na itong proceedings yesterday,” sabi ni Gatchalian. “After that Malacanang inaffirmed proceedings yesterday.”

Ipinaliwanag din ni dating Senate President Vicente “Tito” Sotto III na ginawa ang hakbang noong June 3 upang makakilos muli ang Senado matapos ang paulit-ulit na hindi pagdaraos ng sesyon.

Ayon kay Sotto, kumilos ang mga senador na dumalo sa June 3 session upang maprotektahan ang Senado bilang institusyon, at hindi lamang upang tapusin ang isang political dispute.

Ayon kay Lacson, ang agarang tungkulin ng Senado ay ibalik ang normal na operasyon at asikasuhin ang mga nakabinbing panukalang batas bago magsimula ang susunod na regular session.