MAAARING mabuo sa lalong madaling panahon ang isang regional rapid-response network na binubuo ng mga eksperto sa mental health at child protection kasunod ng pamamaril sa San Jose National High School sa Tacloban City. Bahagi ito ng mas malawak na hakbang upang mas mapabilis ang pagtugon ng mga paaralan sa mga insidente ng karahasan, trauma, at mga estudyanteng nangangailangan ng agarang tulong.

“Tatlo ang ating agarang direksyon. Una, bubuo tayo ng regional network ng mga volunteer psychologists, psychiatrists, guidance counselors, social workers at iba pang professionals na maaaring agad ma-deploy kapag may ganitong insidente,” ani Leyte Rep. Ferdinand Martin G. Romualdez matapos ang kanyang pagpupulong noong Lunes sa Price Mansion sa Tacloban City kasama ang mga opisyal ng Commission on Higher and Technical Education (CHED), Department of Education (DepEd), Department of Health (DOH), at Department of Social Welfare and Development (DSWD).

Ayon kay Romualdez, susuportahan ang naturang network sa pamamagitan ng mga programang nakatuon sa preventive education at mas matibay na koordinasyon sa pagitan ng mga ahensya ng pamahalaan, mga paaralan, at mga lokal na komunidad.

“Pangalawa, magsasagawa tayo ng regular na seminars para sa mga estudyante, magulang at guro tungkol sa mental wellness, child protection at violence prevention. Pangatlo, palalakasin natin ang koordinasyon ng lahat ng ahensya upang mas mabilis ang pagtugon kapag may mga batang nangangailangan ng tulong,” dagdag niya.

Ang hakbang ay isinulong matapos ang pamamaril sa San Jose National High School sa Tacloban City na ikinasawi ng tatlong estudyante at ikinasugat ng hindi bababa sa 20 iba pa. Nagdulot ito ng pambansang pangamba hinggil sa kaligtasan sa mga paaralan, bullying, pag-access ng mga bata sa mararahas na nilalaman sa internet, at pagkakaroon ng sapat na psychosocial support para sa mga apektadong estudyante at guro.

“Una sa lahat, nakikiramay tayo sa mga pamilya ng mga biktima ng nangyari sa San Jose National High School. Bilang mga magulang at bilang isang bansa, nasaktan tayong lahat,” diin ni Romualdez.

Sinabi ng lider ng mga kongresista mula sa Leyte na hindi sapat ang pakikiramay lamang dahil ipinakita ng trahedya ang pangangailangan ng agarang aksyon at pangmatagalang mga hakbang sa pag-iwas.

“Pero naniniwala ako na hindi sapat ang makiramay lang. May pananagutan tayong kumilos,” aniya.

Ipinatawag ni Romualdez ang pagpupulong kasama ang mga naturang ahensya upang talakayin hindi lamang ang agarang tulong sa mga naapektuhan kundi pati ang mga hakbang upang maiwasan ang katulad na insidente sa hinaharap.

“Kaya ipinatawag natin ang CHED, DepEd, DOH at DSWD upang pag-usapan kung ano ang maaari nating gawin—hindi lang para tumulong sa mga naapektuhan ngayon, kundi para maiwasan na maulit ang ganitong trahedya,” paliwanag niya.

Tinanggihan din niya ang mga mungkahing ipaubaya na lamang nang buo sa mga ahensya ng ehekutibo ang usapin. Aniya, mahalagang papel ng Kongreso ang pag-uugnay sa iba’t ibang institusyon at pagtugon sa mga kakulangan sa batas, pondo at implementasyon.

“Hindi ito usapin ng pakikialam. Ang tungkulin ng Kongreso ay hindi lamang gumawa ng batas,” ani Romualdez.

“Responsibilidad din naming pagsama-samahin ang iba’t ibang sektor at tiyaking may sapat na suporta ang mga programa ng pamahalaan. Kapag may kakulangan sa batas o pondo, trabaho naming ayusin iyon,” dagdag niya.

Nagbabala rin si Romualdez laban sa pagbibigay ng iisang dahilan sa insidente habang nagpapatuloy pa ang imbestigasyon, dahil maaaring maraming magkakaugnay na salik ang nagdulot ng karahasan sa paaralan.

“Hindi natin dapat pangunahan ang imbestigasyon. Maraming posibleng salik ang ganitong mga pangyayari—mental health, family environment, bullying, social media, access to counseling, at iba pa,” aniya.

Sinabi niyang ang layunin ay palakasin ang buong sistema ng child protection at school safety, sa halip na tumuon lamang sa isang aspeto sa tuwing may trahedya.

“Kaya ang gusto nating tugunan ay ang buong ecosystem ng child protection at school safety, hindi lamang isang aspeto,” diin ni Romualdez.

Ayon pa sa kanya, kabilang sa mga posibleng hakbang sa lehislatura ang pagpapalawak ng school mental health programs, pagdaragdag ng guidance counselors at social workers sa mga paaralan, pagpapalakas ng Good Manners and Right Conduct (GMRC), at pagrerepaso sa mga pananggalang para sa ligtas na paggamit ng social media ng mga menor de edad.

“Kasama rito ang pagpapalawak ng school mental health programs, pagdaragdag ng guidance counselors at social workers sa mga paaralan, pagpapalakas ng GMRC, at pag-aaral ng mga hakbang upang mas maging ligtas ang paggamit ng social media ng mga menor de edad,” ani Romualdez.

“Gusto nating maging mas handa ang ating mga paaralan sa pagprotekta sa ating mga kabataan,” dagdag niya.

Binigyang-diin ni Romualdez na ang kaligtasan ng mga bata ay dapat ituring na kolektibong responsibilidad ng buong bansa at hindi lamang ng isang ahensya.

“Ang kaligtasan ng ating mga anak ay hindi responsibilidad ng isang ahensya lamang. Responsibilidad ito ng buong pamahalaan, ng mga paaralan, ng mga magulang, ng komunidad, at ng bawat Pilipino,” aniya.

Ayon pa sa kanya, hindi dapat hintayin ng bansa ang panibagong trahedya bago ayusin ang mga kakulangan sa school safety, mental health support, at child protection.

“Ang trahedyang ito ay dapat maging paalala na hindi tayo maaaring maghintay ng susunod na insidente bago kumilos. Kung sama-sama tayong kikilos ngayon, mas marami tayong batang mapoprotektahan bukas,” pagtatapos ni Romualdez.