BUMOTO noong Miyerkules ang House Committee on Justice na huwag buksan ang selyadong kahon ng mga rekord sa buwis na isinumite ng Bureau of Internal Revenue (BIR), na naglalaman ng income tax returns ni Bise Presidente Sara Duterte at ng kanyang asawa na si Atty. Manases Carpio, na nagpapahiwatig na mas nararapat itong talakayin ng impeachment court sa Senado habang nakatuon ang komite sa pagtukoy ng probable cause.

Matapos pakinggan ang mga pahayag ng ilang miyembro, nahati ang komite: anim ang bumoto upang buksan ang kahon gaya ng mungkahi ni Mamamayang Liberal (ML) Party-list Rep. Leila de Lima, 38 ang bumoto upang panatilihin itong selyado, at walang nag-abstain.

Pagkatapos nito, naghain ng mosyon si Senior Deputy Majority Leader Lorenz Defensor ng Iloilo na panatilihin ang kahon bilang bahagi ng opisyal na rekord at ipadala ito sa Senado sakaling umabot sa paglilitis ang kaso—isang mosyon na sinuportahan ng komite.

Isyu rito ang National Internal Revenue Code, na nagtatakda na ang mga dokumento sa buwis na hinihingi para sa congressional inquiry ay dapat suriin sa executive session at bilang bahagi ng paggawa ng batas—mga kondisyong ayon sa ilang mambabatas ay hindi natutugunan ng impeachment proceedings.

Para kay Manila Rep. Bienvenido “Benny” Abante Jr., dapat manatiling selyado ang kahon at ipaubaya sa Senado ang pagbubukas nito sa panahon ng impeachment trial, lalo na’t malinaw na may sapat na ebidensya upang umusad ang kaso tungo sa paglilitis.

“Ang paninindigan natin: panatilihin muna itong selyado. Hayaan nating ang Senado ang magbukas nito bilang bahagi ng impeachment trial para mailantad ang katotohanan sa tamang panahon ng paglilitis. Huwag nating pangunahan ang proseso para sa kapakanan ng ating legal system at ng ating bansa,” aniya.

“Hindi ba mas maganda na may suspense ika nga. Nasuri na natin ang impeachment complaints at mga nakalakip na ebidensya, at naniniwala ako na kung pahahalagahan ng bawat kongresista ang mga ebidensyang tinalakay sa komiteng ito, hindi malayong magtagumpay ito sa plenaryo at makarating sa impeachment court,” dagdag pa niya.

Samantala, iginiit naman ng ibang mambabatas tulad nina Senior Deputy Majority Leader Lorenz Defensor at De Lima na ang kahilingan ng komite ay hindi simpleng congressional inquiry kundi isang subpoena na nakabatay sa Konstitusyon.

Binigyang-diin din nila na ang impeachment proceedings, bilang mekanismo upang panagutin ang pinakamataas na opisyal ng pamahalaan, ay nakahihigit sa mga rekisito ng karaniwang batas.

Muling iginiit ni De Lima ang kanyang paninindigan sa pagdinig noong Miyerkules, na may kapangyarihan at mandatong konstitusyonal ang komite na suriin ang tax records ni Duterte dahil ang mga dokumento ay ipinatawag sa pamamagitan ng subpoena at may direktang kaugnayan sa alegasyon ng hindi maipaliwanag na yaman.

“Kung itinuturing na exception ang paghingi ng impormasyon ng isang House committee in aid of legislation, lalo pang dapat kilalanin ang kapangyarihang ito kapag ang komite ay nakaupo bilang impeachment body dahil mas mataas ang antas ng ating tungkulin sa ganitong proseso,” ani De Lima.

Dagdag pa niya, ang pagtanggi ng komite na buksan ang income tax returns batay sa statutory confidentiality ay isang maling pag-unawa sa kaayusang konstitusyonal, dahil ang impeachment ay nakahihigit sa karaniwang legislative inquiry.

Iginiit din niya na maaga pa upang ipadala sa Senado ang mga dokumento nang hindi nabubuksan, dahil magsisilbing prosecutors ang mga miyembro ng komite kung aabot sa paglilitis ang kaso at kinakailangan nilang malaman ang nilalaman nito.

“Linawin natin: ang impeachment ay hindi simpleng legislative inquiry. Isa itong natatanging prosesong konstitusyonal. Ang pagpayag na manaig ang probisyon ng tax code laban sa kapangyarihan ng impeachment ay pagbabaligtad ng hirarkiya ng mga batas,” ani De Lima.

Sumang-ayon din si Defensor sa posisyon ni De Lima, at sinabing ang hindi pagbubukas ng kahon ay maaaring ituring na paglabag sa tiwala ng publiko.

“Dapat makita ng taumbayan kung ano ang nasa loob ng kahon at mabigyan ng pagkakataon ang mga miyembro ng komite na suriin kung ang mga ito ba ay nagpapatibay ng kaso laban sa bise presidente o sumusuporta sa kanyang panig na siya ay walang kasalanan,” aniya.

Sumang-ayon din si Tingog Party-list Rep. Jude Acidre, na nagsabing ang katotohanan ay nasa mga dokumento mismo—at matutuklasan lamang ito sa pamamagitan ng pagsusuri, hindi upang humusga kundi upang linawin, at ihambing sa iba pang rekord pinansyal ng bise presidente, kabilang ang mga bank transaction na iniulat ng Anti-Money Laundering Council (AMLC) at ang kanyang Statements of Assets, Liabilities and Net Worth (SALNs).

Bagaman sumang-ayon si Chua na saklaw ng kapangyarihan ng komite ang pagbubukas ng kahon, sinabi niyang mas mainam na mag-ingat muna at ipagpaliban ito hanggang sa maging lubos na kinakailangan matapos matukoy ang probable cause.

Ipinahayag din ni Deputy Speaker Janette Garin ng Iloilo ang kaparehong pananaw.

“Dapat tayo rin ay mag-ingat, pero hindi ibig sabihin nito ay isinusuko natin ang ating kapangyarihan. Ipinagpapaliban ko muna ito dahil maaaring umabot din ang usaping ito sa Senado…

Ayon sa ating Konstitusyon, may karapatan tayo, kaya irereserba ko ito para sa pagtukoy ng probable cause. Pipiliin natin ang landas ng pag-iingat,” aniya.

Binanggit din ni Akbayan Party-list Rep. Chel Diokno na ang agarang tungkulin ng komite ay tukuyin kung may probable cause, at hindi resolbahin ang usapin ng selyadong kahon, lalo na’t may sapat nang ebidensya kahit hindi ito binubuksan.

“Kung probable cause ang pag-uusapan, para sa akin, sapat na ang mga ebidensya upang makapagpasya tayo kahit hindi buksan ang kahon. May kasabihan sa batas, ex abundante cautela—‘with extreme caution’—at dahil dito, mas mainam na ipaubaya na sa Senado ang desisyon kung bubuksan ito o hindi,” aniya.

Habang kinilala ng marami sa mga bumoto na panatilihin itong selyado ang karapatan ng komite na buksan ito, nag-ingat sila na baka magbigay ito ng panibagong batayan sa kampo ni Duterte upang kuwestiyunin ang proseso sa usapin ng hurisdiksyon at pamamaraan, na maaaring makapagpahinto sa kaso tulad ng nangyari sa unang impeachment bid.

Dahil sa boto, epektibong hindi masusuri ng komite ang mga dokumentong pinansyal sa kasalukuyang yugto ng impeachment proceedings sa Kamara.

Isinumite ng BIR ang selyadong kahon sa Committee on Justice noong pagdinig ng Abril 22 bilang tugon sa subpoena upang suriin ang mga alegasyon ng hindi maipaliwanag na yaman laban kay Duterte, partikular kung tumpak na naipapakita sa kanyang SALNs ang kanyang ari-arian at ng kanyang asawa.