INAPRUBAHAN na ng Senate Committee on Ethics and Privileges ang mga alituntunin ng pamamaraan noong Miyerkules matapos ang ilang linggong pagkaantala, na nagbibigay-daan para magsimula itong kumilos sa siyam na reklamo laban sa kasalukuyan at dating mga senador — ngunit nagbunyag ang tagapangulo ng komite na ang kaso laban sa laging liban na si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa ay malamang na madi-dismiss sa mismong simula malibang amyendahan muna ng Senado ang sarili nitong mga alituntunin upang isama ang isang probisyon ng no-work, no-pay na wala pa sa kahit anong regulasyon ng Senado.

Sinabi ni Senador Joseph Victor “JV” Ejercito, tagapangulo ng pitong-miyembrong panel, sa mga reporter sa isang press briefing na naaprubahan ang mga alituntunin matapos ang maikling talakayan sa pagitan ng mga miyembro, kasama na ang mga amendmentong ipinakilala ni Senador Imee Marcos upang ihanay ang isang probisyon sa isang administrative order ng Korte Suprema. Ang mga alituntunin ay ilalathala sa loob ng 24 oras pagkatapos ng pag-adopt, pagkatapos nito ay pormal na maaaring simulan ng komite ang pagproseso ng bawat kaso.

“There was a short delay because we were waiting for the other members to submit their amendments. Nagkaroon po ng konti discussion but finally we were able to adopt the rules,” wika ni Ejercito.

Ngayong may mga alituntunin na, magpapadala na ng abiso ang komite sa lahat ng respondent na nagpapaalam sa kanila na may mga reklamo na naka-file laban sa kanila — ngunit hindi pa ang mismong mga reklamo. Ang unang pagdinig ay ilalaan sa pagtukoy kung ang bawat kaso ay sumusunod sa kinakailangang form and substance. Ang mga kasong hindi nakakatugon sa mga kinakailangan ay ibabalik sa mga nagrereklamo para sa pagwawasto at muling pag-file. Tanging ang mga reklamong natutugunan lamang ang magreresulta sa preliminary inquiry. Doon lamang pormal na tatawagin ang mga respondent at bibigyan ng pagkakataon na magsumite ng kanilang tugon.

“The only time we will inform everyone of kung magiging respondent, pag nag-preliminary inquiry kung talagang nag-prosper,” saad ni Ejercito, na ipinaliwanag kung bakit pinipigilan ng komite ang mga pangalan ng mga respondent mula sa publiko sa yugtong ito.

Siyam na kaso ang kasalukuyang nakabinbin sa harap ng komite — mataas kaysa sa anim na nakumpirma sa mga nakaraang ulat — na sumasaklaw sa parehong kasalukuyan at dating mga senador sa ika-19 at ika-20 Kongreso. Tumanggi si Ejercito na pangalanan ang karamihan sa mga respondent, binanggit ang mga alalahanin sa katarungan kung sakaling matuklasan na ang mga reklamo ay walang basehan o hindi sumusunod sa mga alituntunin. Dati nang naiulat na ang mga nahaharap sa reklamo ay kinabibilangan nina Ejercito mismo, Senador Francis “Chiz” Escudero, Risa Hontiveros, Erwin Tulfo, at Ronald “Bato” Dela Rosa.

Ipoproseso ng komite ang mga kaso sa first-in, first-out na batayan. Ang kaso ni Dela Rosa, na nagmula sa kanyang matagalang pagliban sa mga sesyon ng Senado mula Nobyembre 2025 sa gitna ng mga ulat ng paparating na ICC warrant laban sa kanya, ay hindi unang nasa pila. Sinabi ni Ejercito na may humigit-kumulang apat o limang kaso bago pa nito.

Ang pinakamabigat na tanong ay dumating nang direktang tinanong si Ejercito kung ang no-work, no-pay na reklamo laban kay Dela Rosa ay maaaring ituloy. Sinabi ni Ejercito na hindi — hindi bababa sa kasalukuyan nitong anyo — dahil wala pang ganoong probisyon kahit saan sa mga alituntunin ng Senado o sa sariling mga regulasyon ng Ethics Committee.

“Outright, kung itutuloy namin yan, the case will be dismissed kasi nga wala po sa rules namin. Sa ethics or sa rules of the Senate,” aniya. “So, we just have to amend the rules first.”

Ang pag-amyenda ng mga alituntunin ng Senado upang isama ang isang probisyon ng no-work, no-pay ay mangangailangan sa Committee on Rules — na pinamumunuan ni Majority Leader Juan Miguel “Migz” Zubiri — na simulan ang proseso, magdala ng panukalang amendment sa floor, at ipaapruba ito ng buong katawan. Pagkatapos lamang nito ay maaaring dinggin ng Ethics Committee ang reklamo laban kay Dela Rosa batay sa mga batayan na iyon.

Tinanggihan ni Ejercito ang mga mungkahi na ang prosedural na landas na ito ay katumbas ng pagprotekta sa isang kapwa senador. Itinuturo niya na ang komite mismo ang nagtulak na pabilisin ang pag-adopt ng mga alituntunin matapos ang isang hindi pinangalanang senador ay lumipat upang dalhin ang bagay sa buong kapulungan sa halip — isang hakbang na sinabi ni Ejercito na lalo pang nagpabagal ng mga proseso.

“Paano po pinagtatakpan? Ngayon nga po kami na nga po nagmamadali na ipasa yung adoption ng rules kasi… the committee cannot act on anything not until the rules are adopted and published,” pahayag niya.

Nang tanungin kung mabubuhay ang no-work, no-pay na reklamo kung amyendahan ang mga alituntunin bago ito madi-dismiss, kinumpirma ni Ejercito na maaari — ibig sabihin ang mga nagrereklamo ay hindi na kailangang mag-refile kung naipasa ang amendment sa tamang oras. Gayunpaman, kung madi-dismiss muna ang kaso at kalaunan ay maaprubahan ang amendment, ang mga nagrereklamo ay may pagpipilian na mag-refile.

Lahat ng susunod na pagdinig ng Ethics Committee ay gaganapin sa executive session, sarado sa press at publiko, upang maiwasan ang itinuturing ni Ejercito na pinsala sa reputasyon ng mga senador na ang mga reklamo ay maaaring walang basehan.

Ang panel ay binubuo ni Ejercito bilang tagapangulo, Senador Francis “Kiko” Pangilinan bilang bise-tagapangulo, at mga miyembro na sina Senador Erwin Tulfo, Christopher “Bong” Go, Rodante Marcoleta, Imee Marcos, at Risa Hontiveros. Lahat ng miyembro ng panel na mismong respondent ay nagpahayag na ng kanilang intensyon na mag-inhibit mula sa mga deliberasyon sa kanilang sariling mga kaso kung sakaling matuklasang may sapat na basehan ang mga reklamo laban sa kanila.