UMABOT sa P217 milyon ang halaga ng mga gamot na nag-expire noong 2025 habang nagpakita si Sen. Raffy Tulfo ng mga larawang aniya’y nagpapakitang may mga kahon ng expired stocks na ibinaon sa Tala.

Bukod sa P217 milyong expired stocks, sinabi ni Health Secretary Edwin Mercado na umabot sa P477 milyon ang halaga ng mga gamot na malapit nang mapaso noong nakaraang taon.

Kinuwestiyon ni Tulfo ang Department of Health sa pagdinig ng Senate Committee on Finance noong Biyernes, Setyembre 4, sa panukalang 2027 budget ng ahensya.

“May ebidensya ako na ‘yung mga gamot na binabaon. I have pictures here that will show,” sabi ni Tulfo.

Makikita sa mga larawang ipinakita ng senador ang mga kahon na inilalagay sa isang hukay. Hindi agad napatunayan sa pagdinig ang petsa at eksaktong lugar ng mga larawan, ang laman at halaga ng mga kahon, at kung sinunod ang wastong proseso sa pagtatapon ng mga ito.

Hindi rin direktang kinumpirma o itinanggi ng mga opisyal ng DOH sa pagdinig ang alegasyong sa Tala kinunan ang mga larawan at doon ibinaon ang mga kahon.

“Pumunta tayo sa Tala, maghukay tayo doon,” hamon ni Tulfo sa mga opisyal ng DOH.

Kinuwestiyon ng senador kung bakit hinayaang mapaso ang mga gamot, kung nasunod ang wastong disposal procedure at kung napalitan ng suppliers ang mga suplay bago nag-expire.

Sinabi rin ni Tulfo na may mga barangay na napipilitang mag-ambagan para makabili ng gamot dahil kakaunti o walang dumarating sa kanilang health center.

Ayon sa senador, sinabi sa kanya ng isang barangay chairwoman na nag-aambagan ang mga residente para makabili ng gamot dahil kakaunti o malapit nang mapaso ang suplay na dumarating sa kanilang lugar.

Kinuwestiyon niya kung bakit may mga health center na kapos sa maintenance medicines, antibiotics at maging simpleng paracetamol habang malaking halaga ng suplay ang napapaso sa mga warehouse at health facility.

Walang pambansang talaan ng mga health center na nawalan o kinapos ng gamot ang iniharap sa pagdinig.

Ayon kay Tulfo, paulit-ulit na sinasabi ng DOH sa mga nakaraang budget hearing na maaaring isauli at palitan ng suppliers ang mga gamot na malapit nang mapaso.

Hinanapan niya ang ahensya ng mga resibo, guarantee letter at iba pang dokumentong magpapatunay kung ilang gamot ang naisauli at napalitan. Hindi agad naipakita sa pagdinig ang mga hinihinging rekord.

Ipinaliwanag ni DOH Undersecretary Gloria Balboa na karaniwang dapat may natitirang shelf life na 18 buwan ang gamot sa oras ng delivery.

Tumatanggap umano ang ahensya ng suplay na may hindi bababa sa 15 buwang shelf life kung may guarantee letter mula sa supplier. Nakasaad umano rito na papalitan ang gamot kapag anim na buwan na lamang ang natitirang panahon bago ito mapaso.

Nilinaw ni Balboa na wala siyang personal na kaalaman kung may ganitong kasunduan para sa mga gamot na tuluyan nang nag-expire.

Inilarawan niya ang paulit-ulit na pagkapaso ng mga gamot bilang “systems problem” na nagsisimula sa pagtataya ng pangangailangan at umaabot sa procurement, supply chain, delivery at inventory tracking.

Ipinaliwanag ni Balboa na isang taon bago gamitin ang budget ay inihahanda na ang demand forecast. Kapag nagkaroon ng procurement delay o failed bidding, maaaring hindi dumating sa oras ang mga gamot.

Maaari rin aniyang magsabay ang naantalang delivery at ang panibagong suplay, dahilan upang magkaroon ng sobrang stock na posibleng abutan ng expiration date.

Hindi tinanggap ni Tulfo na sapat ang paliwanag dahil ilang taon na umanong paulit-ulit na lumilitaw ang problema.

Sinabi ni Mercado na naghihigpit na ang DOH sa procurement at ipinatutupad ang requirement na dapat may hindi bababa sa 18 buwang natitirang shelf life ang mga gamot sa oras ng delivery.

Iminungkahi rin niyang maaaring ilipat sa PhilHealth ang pagbili ng ilang gamot upang magamit ang negotiated prices at mas malawak na network ng pharmacies.

Sinabi ng kalihim na kailangan ding ayusin ang information technology system upang masubaybayan ang suplay mula central warehouse hanggang sa health facility na gagamit nito.

Bubuo rin aniya ang DOH ng investigating committee at magsusumite sa Senado ng kumpletong tala ng expired at near-expiry medicines sa mga nakaraang taon.

Nagbabala si Tulfo na maghahain siya ng privilege speech upang hilingin ang mas malawak na imbestigasyon ng Senate Blue Ribbon Committee.

Nauna nang naghain ang senador ng Senate Resolution No. 403 upang imbestigahan ang paulit-ulit na pagkapaso at hindi paggamit ng mga gamot, bakuna at medical supplies na binili ng DOH mula 2018 hanggang 2024.

Batay sa mga audit finding na binanggit sa resolusyon, P34.8 milyon ang halaga ng expired na gamot at iba pang medical inventory noong 2024, habang P99.5 milyon ang malapit nang mapaso.

Noong 2023, umabot sa P11.18 bilyon ang halaga ng mga gamot, medical supplies at COVID-19 vaccines na naiulat na expired, hindi nagamit o naapektuhan ng iba pang problema sa inventory.

Hindi direktang maihahambing ang mga taunang halaga dahil magkakaiba ang mga kategoryang isinama sa bawat audit finding.

“Dapat may managot dito. Dapat hindi na maulit,” sabi ni Tulfo.