HINIMOK ni Senator Francis “Kiko” Pangilinan ang Department of Agriculture (DA) na bigyang-prayoridad ang pagtatayo ng mga first-border inspection facilities bilang agarang hakbang upang maprotektahan ang mga magsasaka at mamimili laban sa peste at sakit na nagdudulot ng bilyon-bilyong pisong pagkalugi at pagtaas ng presyo ng pagkain.

Sa pagdinig ng Senate Committee on Finance Subcommittee J sa panukalang ₱196.9-bilyong budget ng DA para sa 2026 kamakailan, binigyang-diin ni Pangilinan na dapat nang pondohan ang matagal nang ipinagpapaliban na Cold Examination Facilities in Agriculture (CEFA) upang palakasin ang biosecurity ng bansa at maiwasan ang mga krisis sa agrikultura.

Tinukoy niya ang mga nakaraang pinsala tulad ng African Swine Fever (ASF), na aniya’y nagdulot ng mahigit ₱70 bilyong pagkalugi sa loob lamang ng isang taon, at ang cocolisap infestation—na kilala rin bilang coconut scale insect (Aspidiotus rigidus) outbreak—na sumira sa mga taniman ng niyog at nagdulot ng hanggang ₱6 bilyong pinsala.

“ASF was precisely because we didn’t have that first border inspection, and that cost us at least for one year ₱70 billion, maybe more. Even yung cocolisap infestation, which cost us ₱4, ₱5, or ₱6 billion worth, was invasive pests,” sabi ni Pangilinan. Ipinunto rin niya na noong kasagsagan ng Covid-19 pandemic, napilitang baguhin ng gobyerno ang import duties sa karneng baboy upang mapanatili ang suplay.

“Again, kung may first border inspection ang Bureau of Plant, Bureau of Animal Industry, this could have been all avoided,” aniya.

Tinatayang aabot sa ₱1.9 bilyon ang kinakailangang pondo para sa limang CEFA, ngunit maaari nang simulan ng DA ang pagtatayo sa tatlong lugar upang umusad na ang programa. “At least maumpisahan na. It’s really putting the necessary funding to prevent losses in the hundreds of billions. So, hopefully, for this year sana, sa 2026 budget mailagay na, kahit tatlo,” wika niya.

Ayon kay Pangilinan, ang mga CEFA—na may mga laboratoryo, quarantine area, at mga makabagong inspection system—ay magsasagawa ng pagsusuri sa mga imported na karne, gulay, at halaman sa mismong border upang maagapan ang pagpasok ng mga peste at sakit bago ito kumalat sa bansa.

Binigyang-diin niyang ang ganitong pasilidad ay mahalaga hindi lamang para sa kabuhayan ng mga magsasaka kundi para rin sa seguridad sa pagkain ng mga Pilipino, lalo na ang mga pamilyang mababa ang kita na unang tinatamaan ng pagtaas ng presyo ng pagkain kapag nagkakaroon ng problema sa agrikultura. Idinagdag pa niya na ang mga pagkaing pumapasok nang walang maayos na inspeksyon ay maaaring makasira sa lokal na industriya at magdulot ng panganib sa kalusugan ng mamimili.

Kinilala naman ni Agriculture Secretary Francisco Tiu Laurel Jr. ang panawagan ni Pangilinan at sinabi na kasama sa biosecurity reform plan ng DA ang pagtatayo ng mga CEFA sa mga pangunahing pantalan tulad ng Subic, Batangas, Cebu, Davao, at Cagayan de Oro, alinsunod sa mga pamantayan ng World Trade Organization (WTO) sa kaligtasan ng pagkain at kalakalan.

Giit ni Pangilinan, ang pagsasagawa ng mas mahigpit na border inspection ay hindi lamang tungkol sa kita ng mga magsasaka kundi isang mahalagang bahagi ng pambansang seguridad. “Food security is national security,” aniya, sabay banggit na ang sektor ng agrikultura ay nag-aambag ng mahigit ₱1 trilyon sa ekonomiya at bumubuhay sa milyun-milyong pamilyang Pilipino.