IGINIIT ng dating dean ng Far Eastern University (FEU) Institute of Law na si Mel Sta. Maria na hindi dapat papanagutin ang House Committee on Justice sa ilalim ng Anti-Money Laundering Act (AMLA) at Data Privacy Act, dahil ginagawa lamang ng komite ang mandato nito sa ilalim ng Konstitusyon sa mga pagdinig ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Z. Duterte.

Inilahad ni Sta. Maria noong Lunes ang 10 dahilan kung bakit umano may kahinaan sa batas ang reklamong kriminal na inihain ng asawa ni Duterte na si Atty. Manases Carpio laban sa mga miyembro ng komite.

Una, aniya, walang batas na nakahihigit sa Konstitusyon. Kung may salungatan, ang Konstitusyon ang mananaig at kailangang umatras ang batas na taliwas dito.

“Nasa tuktok ng ating sistemang legal ang Konstitusyon. Ito ang pinakamataas na batas ng bansa. Ito ang araw na iniikutan ng lahat ng mga batas—kabilang ang AMLA at Data Privacy Act,” ani Sta. Maria sa isang Facebook post.

Ipinagkakaloob ng Konstitusyon sa Kamara ang eksklusibong kapangyarihan na magsimula ng lahat ng kasong impeachment. Binigyang-diin ni Sta. Maria na ang prosesong ito ay sui generis—isang natatanging likha ng Konstitusyon—na layong papanagutin ang pinakamataas na opisyal ng bansa at maituturing na isang “utos ng soberanya.”

Binanggit din niya na kinikilala kahit ng Korte Suprema, sa kabila ng pagbasura nito sa unang tangkang impeachment laban kay Duterte, na ang impeachment ay isang “prosesong konstitusyonal at legal na may katangiang politikal” na naglalayong protektahan ang bansa laban sa maling gawain ng matataas na opisyal.

“Ang sabihing maaaring hadlangan ng isang batas ang isang pangunahing tungkuling konstitusyonal tulad ng impeachment ay pagbabaligtad sa hirarkiya ng mga batas,” aniya.

Bilang may eksklusibong kapangyarihan sa impeachment, sinabi ni Sta. Maria na may awtoridad din ang Kamara na tukuyin kung paano ipatutupad ang pananagutan sa loob ng mga pagdinig nito, kabilang ang pag-isyu ng subpoena.

“Kapag ang Komite ay naglalabas ng subpoena para sa mga rekord ng AMLC, hindi ito kumikilos bilang isang karaniwang ahensya ng batas; ginagampanan nito ang isang tungkuling soberano na malinaw na nakasaad sa Konstitusyon,” diin niya.

Iginiit din ng dating law dean na dapat manaig ang pangangailangang konstitusyonal kaysa sa anumang teknikal o procedural na paglabag sa mga ordinaryong batas. Sa madaling salita, ang maliit na pagkukulang sa proseso ay “napapawi” kung ang layunin ay itaguyod ang mas mataas na prinsipyo ng Konstitusyon.

Ayon sa kanya, ang prinsipyong “ang pampublikong posisyon ay isang pampublikong tiwala” ay dapat mangibabaw, kahit pa may mga pagkakamali sa paghawak ng datos na iniharap sa Committee on Justice.

Bilang halimbawa, binanggit ni Sta. Maria ang kasong Estrada v. Escritor, kung saan kinilala ng Korte Suprema na ang isang karapatang konstitusyonal—tulad ng paniniwalang panrelihiyon—ay maaaring manaig laban sa batas at magbigay-proteksyon laban sa pananagutang administratibo at kriminal.

“Kung ang Konstitusyon ay kayang magbigay ng eksepsyon para sa pribadong konsensya ng isang empleyado ng hukuman, lalo na dapat itong magbigay ng eksepsyon para sa kolektibong konsensya ng bansa sa isang pagdinig ng impeachment,” aniya.

“Kung ang isang kilos—maging ito man ay pagbubunyag ng datos sa bangko o paglabag sa privacy protocol—ay may layuning itaguyod ang integridad ng Estado at maiwasan ang kawalan ng pananagutan, ang anumang paglabag sa batas ay nawawala,” dagdag niya.

Dahil dito, sinabi ni Sta. Maria na dapat magkaroon ng immunity ang mga miyembro ng Committee on Justice laban sa mga kasong kriminal at sibil habang sila ay kumikilos nang may mabuting layunin upang gampanan ang kanilang mandato sa ilalim ng Konstitusyon.

“Kung sakaling mali man ang interpretasyon sa ugnayan ng AMLA at iba pang batas tulad ng Bank Secrecy Law, ang tapat na pagkakamali sa pagtupad ng tungkuling konstitusyonal ay hindi dapat ituring na krimen,” ani Sta. Maria.

Nagbabala rin siya na ang paulit-ulit na banta ng pagsasampa ng kaso laban sa mga mambabatas dahil lamang sa kanilang trabaho ay maaaring magdulot ng “chilling effect” na magpapahina sa kanilang kakayahang magsiyasat ng katiwalian at tuluyang magpapawalang-saysay sa kapangyarihan ng impeachment kung mananaig ang mga teknikalidad.

Binigyang-diin niya na ang AMLA ay nilikha upang labanan ang money laundering, hindi upang magsilbing panangga ng mga opisyal laban sa imbestigasyon.

“Ang AMLA ay ginawa upang hulihin ang mga kriminal; hindi ito nilayon upang maging panangga ng mga pinapanagot sa ilalim ng Konstitusyon. Ang pananagutan ng mga opisyal ng pamahalaan ay isang pinakamataas na pagpapahalaga na hindi maaaring pahinain ng anumang batas,” aniya.

Sa pagdinig ng impeachment noong Abril 22, ibinunyag ng AMLC na ang mga bank account ni Duterte at ng kanyang asawa ay na-flag dahil sa P6.77 bilyon na covered at kahina-hinalang mga transaksyon mula noong 2006, na may netong inflow na P2.88 bilyon.

Gayunman, wala sa mga halagang ito ang nakasaad sa Statements of Assets, Liabilities and Net Worth (SALNs) ng Bise Presidente, kung saan idineklara niya ang net worth na P88.5 milyon noong 2024.

Ayon sa ilang miyembro ng justice committee, sapat na ang obserbasyong ito upang makakita ng probable cause sa alegasyon ng hindi maipaliwanag na yaman.