ISANG opisyal ng Department of Public Works and Highways (DPWH) na iniharap ng prosekusyon nitong Lunes ang tumestigo na may 444 na proyekto na nagkakahalaga ng P27.43 bilyon na nakatala sa database ng ahensya, kung saan nakapangalan ang dating House Speaker na si Ferdinand Martin Romualdez bilang nagpanukala ng mga ito.

Gayunman, inamin ng testigo na si Peter Paul Cortez, hepe ng Programming Division ng DPWH, na hindi batay sa kanyang personal na kaalaman ang mga detalyeng ito.

Aniya, ang mga impormasyon ay inilagay lamang sa database batay sa mga tagubilin at impormasyong ibinigay sa kanyang tanggapan ng yumaong Undersecretary na si Maria Catalina “Cathy” Cabral.

Sinabi niya na si Cabral, na ang tanggapan ang responsable sa pagsusuri at pagtatasa ng mga proyektong pang-imprastraktura, ay nagbigay sa kanilang opisina ng mahabang listahan ng mga proyekto at mga pangalan ng mga mambabatas na nakatala bilang mga nagpanukala ng mga ito.

Sa isang paglilinaw na tanong ni Third Division Chairman Associate Justice Karl Miranda, tinanong si Cortez kung nagsagawa ba siya ng sariling pagsusuri upang tiyakin ang katumpakan ng mga impormasyong ipinasa ng tanggapan ni Cabral.

Inamin ng testigo na hindi bahagi ng kanyang tungkulin ang beripikahin ang katumpakan ng listahan ng mga proyekto at ang mga pangalan ng maraming mambabatas na nakatala bilang mga nagpanukala ng bawat isa.

“Ang mga pangalan po ay ibinigay ni Usec. Cabral, kung mayroon mang mga nagpanukala. Minsan ay pasalita, at minsan naman ay may mga sulat-kamay na tala mula kay Usec. Cabral,” pahayag ni Cortez.

Sinabi rin niya na hindi niya personal na natatanggap ang mga tagubilin dahil kadalasan ay ibinibigay muna ang mga ito sa kanyang mga tauhan, na siya namang nagpaparating sa kanya.

Sa pagtatanong naman ng abogado na si Felix Villa sa cross-examination, inamin ni Cortez na wala siyang personal na pakikipag-ugnayan sa sinuman sa mga mambabatas na nakalista bilang mga nagpanukala ng proyekto, kabilang sina dating House Speaker Romualdez at dating Ako Bicol Representative Elizaldy “Zaldy” Co.

Inamin din niya na wala siyang anumang dokumentong magpapatunay na nagbigay ng tagubilin ang dating DPWH Undersecretary na si Maria Catalina Cabral upang tukuyin si Romualdez bilang isa sa mga nagpanukala ng mga proyekto.

Ayon kay Cortez, ang pagtukoy sa mga nagpanukala ng proyekto ay nakabatay lamang sa mga impormasyong ipinasa ng mga opisyal ng DPWH, partikular na kay Cabral. Ang mga tagubilin nito ay maaaring ibigay nang pasalita o sa pamamagitan ng mga nakasulat na tala.

Kinilala rin ng testigo na walang nakasaad sa database tungkol sa mga umano’y komisyon na natanggap ng mga mambabatas.

“Wala po akong kaalaman kung nakatanggap sila ng komisyon, Your Honor,” pahayag ni Cortez.

Dahil sa mga pag-aming ito, nagkaroon ng mga katanungan tungkol sa bigat ng mga tala sa database na naglalagay sa pangalan ni Romualdez bilang nagpanukala ng mga proyekto. Partikular na pinag-uusapan kung sapat ba ang mga tala upang mapatunayan nang mag-isa ang kanyang pagkakasangkot sa pagmumungkahi o pagkuha ng mga naturang proyekto.

MGA TALA SA DATABASE, BATAY SA MGA TAGUBILIN NG NAKATATAS NA OPISYAL

Ipinaliwanag ni Cortez na ang kanilang dibisyon ang tumatanggap, nag-e-encode at nagtitipon ng mga panukalang proyekto para sa pambansang badyet.

Ayon sa kanya, may ilang proyekto na wala sa orihinal na programa ng badyet o National Expenditure Program (NEP), ngunit kalaunan ay naisama sa 2025 General Appropriations Act (GAA) o pambansang batas sa paglalaan ng pondo.

Nang tanungin kung saan nagmula ang mga proyektong ito, sinabi ni Cortez na posibleng naidagdag ang mga ito sa panahon ng mga talakayan ng bicameral conference committee.

“Ang pinakamalapit kong palagay ay naipasok ang mga ito sa pagitan ng GAB (General Appropriations Bill) at ng bicam (bicameral conference committee on the budget). Sa GAB po ay kasama ang errata o mga pagwawasto namin. Pero pagdating sa mga insertion o mga idinagdag na proyekto, hindi po ako sigurado,” paliwanag ni Cortez.

Sa pagtatanong ni Justice Miranda, kinilala ni Cortez na sa kanyang judicial affidavit na isinumite bilang bahagi ng ebidensya ng prosekusyon, iniugnay niya kina Romualdez at Co ang mga proyekto batay lamang sa mga palagay na nagmula sa impormasyong ibinigay ni Cabral.

“Ipinagpalagay lamang po namin. Sa database po kasi ay nakalagay ang pangalan ng nagpanukala ng proyekto. Ang mga pangalan po ay nagmula kay Usec. Cabral,” dagdag niya.

Sinuri rin ni Associate Justice Ronal Moreno ang proseso ng pagtukoy sa mga indibidwal na nakatala bilang mga nagpanukala ng proyekto, kabilang ang kawalan ng independiyenteng dokumentong nagpapatunay sa mga impormasyong ito.

Gayunpaman, sinabi ni Cortez na maaaring palitan ang pangalan ng mambabatas na humiling at ilagay ang pangalan ng ibang miyembro ng Kongreso, depende sa magiging tagubilin mula sa tanggapan ni Undersecretary Cabral.

“Halimbawa, kung si Senator A ang nag-request, pero sinabi ni Usec. Cabral na si Senator B ang i-tag, maaari ba itong gawin dahil iyon ang sinabi ni Usec. Cabral?” tanong ni Justice Moreno.

“Opo, maaari, alinsunod sa kanyang tagubilin,” sagot ni Cortez.

Sinabi niya na hindi gagawing batayan ng encoder ang liham ng kahilingan sa paglalagay ng pangalan ng nagpanukala ng proyekto. Sa halip, susundin nila ang tagubilin ni Cabral.

Inamin din niya na batay lamang sa mga tagubilin ni Cabral, at kahit walang ebidensya, sanggunian, o kalakip na feasibility study, ay nailagay ang mga pangalan ng mga mambabatas sa database bilang mga nagpanukala ng proyekto.

“Alam na alam ko pong walang isinagawang beripikasyon sa mga iyon. Ang pagkakakilanlan po sa mga nagpanukala ay nagmula kay Usec. Cabral,” pahayag niya.