SA isang matibay na pagpapakita ng suporta para sa pananagutan, bumoto noong Lunes ang Kamara de Representantes upang i-impeach si Pangalawang Pangulo Sara Z. Duterte, kung saan 257 mambabatas ang pumabor sa ulat ng House Committee on Justice na naglilipat ng Articles of Impeachment sa Senado para sa paglilitis.

Malayong nalampasan ng boto ang kinakailangang 106 boto o isang-katlong threshold na itinakda ng Konstitusyon upang ma-impeach ang isang opisyal ng gobyerno. Nalampasan din nito ang orihinal na 240 mambabatas na sumuporta sa unang impeachment complaint laban kay Duterte sa ika-19 na Kongreso. Dalawampu’t lima sa mga mambabatas na ito ang hindi nakapanumpa sa harap ng House Secretary General, kaya naging 215 ang opisyal na bilang.

Sa plenary session, inilahad ni Committee on Justice Chairperson Atty. Gerville “Jinky Bitrics” Luistro ng Batangas ang pambungad na pahayag at ipinresenta ang mga artikulo ng impeachment laban sa bise presidente. Ayon sa kanya, ang boto ay hindi lamang tungkol sa bilang kundi tungkol sa kung naitaguyod ba ang Konstitusyon, nasunod ang tamang proseso, may sapat na ebidensiya, at kung hinahanap ang katotohanan.

“Kapag may mabibigat na pagdududa tungkol sa paggamit ng pera ng bayan, tungkol sa katapatan ng SALN, tungkol sa asal at pananalita ng isang pinuno—hindi maaaring manahimik ang House of Representatives,” diin ni Luistro.

“Hindi tayo maaaring magbulag-bulagan. Hindi tayo maaaring matakot. Hindi tayo maaaring maging kasabwat ng katahimikan,” dagdag niya, habang inilalarawan ang impeachment bilang usaping moral at konstitusyonal.

Binuksan pagkatapos ng Kamara ang debate, kung saan kinuwestiyon nina Sagip Party-list Rep. Paolo Henry Marcoleta, BH Party-list Rep. Robert Nazal, Davao Rep. Isidro Ungab, at Batangas Rep. Leandro Leviste ang regularidad ng proseso ng impeachment.

Pinagtibay ito ni Luistro at binigyang-diin na malinaw na pinahihintulutan ng mga tuntunin ng Kamara ang justice committee na magsagawa ng pagdinig kahit recess at gumamit ng compulsory processes tulad ng subpoena sa mga saksi at dokumentong may kaugnayan sa mga alegasyon sa impeachment complaints.

Matapos ang mahabang interpellation mula sa mga mambabatas na tumututol sa impeachment, naghain si Senior Deputy Majority Leader Lorenz Defensor ng Iloilo ng mosyon upang ituloy ang nominal voting, kung saan pinahintulutan ang mga miyembro na ipaliwanag ang kanilang boto matapos ihayag ang resulta.

Sa 318 miyembro ng Kamara, 106 boto lamang ang kinakailangan upang ma-impeach si Duterte. Umabot sa 257 mambabatas ang bumoto pabor sa paglilipat ng kaso sa paglilitis, habang 25 ang tumutol at 9 ang nag-abstain.

Sa kabila ng mga babala mula sa PDP-Laban, partidong politikal ng bise presidente, at mga pahayag mula sa ilang grupong panrelihiyon na maaaring mawalan ng suporta sa halalan sa 2028 ang mga mambabatas na boboto pabor sa impeachment, ipinakita ng pinal na boto ang matibay na paninindigan ng Kamara sa pananagutan ng mga opisyal ng gobyerno.

Ang mga aprubadong artikulo ng impeachment ay naglalaman ng apat na pangunahing sakdal laban sa bise presidente, kabilang ang umano’y maling paggamit ng confidential funds, hindi maipaliwanag na yaman, panunuhol, at grave threats kaugnay ng mga pampublikong pahayag laban sa matataas na opisyal ng gobyerno.

Ang unang artikulo ay nakatuon sa umano’y maling paggamit at iregular na liquidation ng ₱612.5 milyon sa confidential funds sa ilalim ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd), na unang natuklasan ng Kamara sa imbestigasyon ng Committee on Good Government and Public Accountability noong 2024.

Partikular nitong binanggit ang notices of disallowance ng Commission on Audit (COA) na nag-flag sa hindi wastong paggamit ng OVP ng ₱73 milyon sa confidential funds noong huling quarter ng 2022 at karagdagang ₱375 milyon sa unang tatlong quarter ng 2023.

Sa desisyon nito ukol sa unang notice of disallowance, pinagtibay ng Commission Proper na nabigo ang OVP na sapat na maipaliwanag ang mga gastusin gamit ang tamang dokumentasyon at hindi ito sumunod sa COA-DBM Joint Circular No. 15, na namamahala sa paggamit, pagpapalabas, pag-uulat, at pag-audit ng confidential funds.

Pinagtibay din ng Article I ang kaso nito gamit ang findings ng National Bureau of Investigation (NBI) na nagpapakita ng pagkakatulad ng sulat-kamay sa iba’t ibang acknowledgment receipts na diumano’y nilagdaan ng magkakaibang benepisyaryo, kasama ang sertipikasyon ng Philippine Statistics Authority (PSA) na nagsasabing maraming nakalistang pangalan—kabilang ang mga kontrobersyal na “Mary Grace Piattos” at “Kokoy Villamin”—ay hindi umiiral sa civil registry.

Samantala, nakatuon ang ikalawang artikulo sa mga alegasyon ng hindi maipaliwanag na yaman at pagkakaiba sa Statements of Assets, Liabilities and Net Worth (SALNs) ni Duterte, pati na rin sa umano’y patuloy niyang interes sa negosyo habang nagsisilbing bise presidente, kahit mahigpit na ipinagbabawal ng Konstitusyon sa pangulo, bise presidente, at mga miyembro ng gabinete ang pakikilahok sa negosyo.

Nag-ugat ang alegasyong ito sa malaking agwat sa pagitan ng idineklarang net worth ni Duterte, kita bilang opisyal ng gobyerno, at mga naiulat na bank transactions. Ayon sa kanyang SALNs, lumaki ang kanyang net worth mula ₱7.2 milyon noong 2007 hanggang higit ₱88.5 milyon noong 2024, na ayon sa mga miyembro ng Kamara ay hindi proporsyonal sa tinatayang ₱30 milyong kinita niya bilang opisyal ng gobyerno sa parehong panahon. Sa huling anim na taon na naghain si Duterte ng SALN, natuklasan din ng mga mambabatas na hindi niya wastong idineklara ang kanyang cash on hand at cash in bank bilang hiwalay na line item.

Tinukoy din ng mga mambabatas ang records ng Anti-Money Laundering Council (AMLC) na nagpapakita ng ₱6.77 bilyon sa covered at suspicious transactions na kinasasangkutan ng bise presidente at kanyang asawa mula pa noong 2006, na nagbunsod ng seryosong mga tanong kung paano dumaloy ang ganoong kalalaking halaga sa kanilang mga account batay sa kita ni Duterte bilang opisyal ng gobyerno.

Inaakusahan naman ng ikatlong artikulo ng impeachment ang bise presidente ng panunuhol kaugnay ng umano’y pamamahagi ng cash envelopes sa matataas na opisyal ng DepEd noong siya pa ang Kalihim ng Edukasyon. Nakabatay ang alegasyon sa testimonya at pahayag nina dating Undersecretary Gloria Jumamil-Mercado, dating Bids and Awards Committee chairperson Resty Osias, at dating chief accountant Rhunna Catalan.

Panghuli, tumatalakay ang ikaapat na artikulo sa mga alegasyon ng grave threats at inciting to sedition na nagmula sa mga pampublikong pahayag at kaugnay na kilos ni Duterte. Sentro ng sakdal ang kanyang video press conference noong Nobyembre 2024, kung saan sinabi niyang kumuha siya ng assassin upang patayin sina Pangulong Ferdinand Marcos Jr., First Lady Liza Araneta-Marcos, at dating Speaker Martin Romualdez.

Lahat ng miyembro ng Kamara ay binigyan ng electronic copies at USB storage devices na naglalaman ng Committee Report No. 261 hinggil sa House Resolution No. 989, na pinamagatang “A Resolution Setting Forth the Articles of Impeachment against Vice President Sara Z. Duterte,” kasama ang mga kalakip na ebidensiya. Ang mga complainant, respondent, at kanyang counsel ay binigyan din ng parehong materyales.

Inaasahang magtitipon ang Senado bilang impeachment court sa oras na maipadala ang articles of impeachment upang simulan ang paglilitis. Ang conviction ay mangangailangan ng dalawang-katlong boto ng lahat ng senador, o hindi bababa sa 18 boto.

Kung magkakaroon ng conviction, si Duterte ang magiging unang bise presidente sa Pilipinas na ma-impeach, mapatalsik sa puwesto, at madiskwalipikahang humawak ng pampublikong posisyon, na epektibong magtatapos sa kanyang planong pagtakbo sa pagkapangulo sa halalan ng 2028.