INAASAHAN ng mga senador na gagamitin ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang kanyang ikalimang State of the Nation Address upang iulat ang naging takbo ng kanyang administrasyon, tugunan ang mga programang hindi pa natatapos at maglatag ng mga target na maaaring masukat sa nalalabing 23 buwan ng kanyang termino.

Nais ng mga mambabatas na talakayin ni Marcos ang mga problemang nararanasan ng mga Pilipino gaya ng mataas na presyo ng pagkain at kuryente, korapsyon, trabaho, edukasyon, serbisyong pangkalusugan at pangunahing serbisyo ng pamahalaan.

Sinabi ni Senate President Sherwin Gatchalian na dapat iulat ni Marcos ang estado ng pagpapatupad sa P1.35-trilyong education budget para sa 2026.

Katumbas ng 4.4 porsyento ng gross domestic product ang pondong inilaan, pasok sa rekomendasyon ng UN na maglaan ng apat hanggang anim na porsyento ng GDP para sa edukasyon.

Sasagutin din ng badyet ang P12.3-bilyong kakulangan sa pondo ng free higher education program na naipon mula 2022 hanggang 2025.

Dapat ipakita sa SONA ang naging progreso sa paggamit ng education budget at kung ano pa ang aasahan ng publiko sa pagtugon ng pamahalaan sa krisis sa edukasyon.

Inaasahan din niyang maglalatag si Marcos ng mga panukalang pang-ekonomiya na magpapasigla sa paglago, lilikha ng trabaho at hihikayat ng mga mamumuhunan.

Sinabi ng pinuno ng Senado na kailangan ding tugunan ng administrasyon ang mataas na halaga ng pamumuhay at ang epekto ng mga sigalot sa ibang bansa, paggalaw ng presyo ng langis at pagkaantala ng suplay sa mga pamilya at negosyo.

Ayon kay Sen. Loren Legarda, dapat harapin ng ikalimang SONA ang agwat sa pagitan ng paglago ng ekonomiyang iniuulat ng pamahalaan at ng aktuwal na kalagayan ng mga pamilyang Pilipino.

“Sa loob ng ilang taon, ang pamilyang Pilipino ang paulit-ulit na nag-adjust. Nagbawas sila ng pagkain, nagtipid sa gamot, nagpaliban ng bayarin, at naghanap ng karagdagang trabaho,” ani Legarda.

Nagbabala rin si Legarda laban sa paggamit sa pagkakabilang ng Pilipinas sa upper-middle-income category bilang patunay na dama na ng nakararaming Pilipino ang pag-unlad ng ekonomiya.

Hindi aniya ipinakikita ng average national income kung patas ang pakinabang sa paglago o kung may matatag na trabaho, sapat na sahod, abot-kayang pagkain, serbisyong pangkalusugan at dekalidad na edukasyon ang karaniwang pamilya.

Hinimok niya si Marcos na maglatag ng malinaw na mga target at pondo para sa pagkontrol sa inflation, paglikha ng trabaho, edukasyon, seguridad sa pagkain at enerhiya, climate resilience, pangangalaga sa kapaligiran at pangangailangan ng mahihirap at bulnerableng sektor.

Sinabi naman ni Sen. Erwin Tulfo na dapat magbigay ang Pangulo ng progress report sa kampanya ng pamahalaan laban sa korapsyon, partikular sa mga kasong nag-ugat sa umano’y maanomalyang flood-control projects.

Tinuligsa ni Marcos ang mga kwestiyonableng flood-control project sa kanyang ikaapat na SONA at sinabi sa mga sangkot, “Mahiya naman kayo.”

Inaasahan ni Tulfo at ng iba pang mambabatas na iuulat ng Pangulo kung ilang kaso na ang naisampa, sino ang kinasuhan, magkano ang nabawi sa pondo o ari-arian ng pamahalaan at anong mga hakbang ang ipinatupad upang hindi na maulit ang mga iregularidad.

Nanawagan si Sen. Panfilo “Ping” Lacson ng pananagutan at transparency sa paggasta sa mga proyektong pang-imprastraktura at sa proseso ng pambansang badyet.

“This is not about friendship or personal fights, this is about accountability,” ani Lacson.

Nanawagan din siya ng pagsasapubliko sa mga panukalang budget amendment at pagkilala sa mga mambabatas na naghain ng mga ito.

Sinabi ni Senate Minority Leader Alan Peter Cayetano na dapat maglatag ang Pangulo ng pambansang agenda na magbubuklod sa mga institusyon ng pamahalaan sa pagtugon sa mahahalagang suliranin ng publiko.

Nakatakdang ihatid ni Cayetano ang kanyang “kontra-SONA” matapos ang talumpati ni Marcos upang suriin ang ulat ng administrasyon at ilahad ang mga isyung maaaring hindi sapat na natalakay.

Kabilang sa mga nais niyang tugunan ang pagtaas ng singil sa kuryente at paulit-ulit na brownout sa ilang bahagi ng bansa.

“Hindi po sustainable na may mga area na brownout nang brownout, may mga area naman na wala pa ring kuryente until now,” ani Cayetano.

Umaasa rin siyang maglulunsad ng malalaking reporma at magpapabuti sa serbisyong medikal ang bagong pamunuan ng Department of Health.

Humihingi naman si Sen. Bam Aquino ng konkretong resulta sa edukasyon, partikular sa pagpapatayo ng mga silid-aralan, suporta sa mga guro, access sa paaralan at learning recovery.

Inaatasan ng Last Mile and Geographically Isolated and Disadvantaged Areas Schools Act ang administrasyon na tumulong sa paglalaan ng mga paaralan, kalsada, kuryente, tubig, transportasyon at internet connectivity sa mga liblib na komunidad.

Sinabi ni Aquino na dapat makatulong ang batas upang matiyak na walang batang mapipigilang mag-aral dahil napakalayo o delikadong puntahan ang paaralan.

Inaasahan naman ni Sen. Francis “Kiko” Pangilinan na tatalakayin ng Pangulo ang seguridad sa pagkain, kita ng mga magsasaka, produksyon sa agrikultura, smuggling at epekto ng matinding panahon sa mga komunidad sa kanayunan.

Nanawagan si Pangilinan ng mas matibay na pagpapatupad sa Sagip Saka Act, na nagpapahintulot sa mga ahensya at lokal na pamahalaan na direktang bumili ng produktong agrikultural mula sa mga samahan ng mga magsasaka at mangingisda.

Inaasahan din ng mga senador na tatalakayin ni Marcos ang West Philippine Sea at ipaliliwanag kung paano poprotektahan ng pamahalaan ang mga mangingisdang Pilipino, mga pamayanang baybayin at karapatang pandagat ng bansa.

Sa Pulse Asia survey na kinomisyon ng Stratbase Group, 30 porsiyento ng mga respondent ang nagnanais na gawing mas abot-kaya ang bigas, karne, isda at iba pang pagkain.

Dalawampu’t walong porsiyento ang nagsabing dapat bawasan ang korapsyon, habang 28 porsiyento rin ang humiling ng mas maraming trabaho at kabuhayan. Labing-apat na porsiyento naman ang nagnanais ng mas maayos na access sa edukasyon at serbisyong pangkalusugan.