KULANG sa mahahalagang rekord ang mga dokumentong sinuri ng mga auditor upang maiugnay ang P375 milyong gastos ng Office of the Vice President sa mga partikular na confidential operation at sa naging resulta ng mga ito, ayon kay dating state auditor Roderick Wamil.

Kabaligtaran ito ng nakasaad sa tatlong OVP certification na may kaugnayan sa confidential operations, may supporting documents at ginamit sa legal na layunin ang mga gastos.

Sakop ng mga certification ang tatlong tig-P125-milyong cash advance na kinuha noong Pebrero 6, Abril 25 at Hulyo 14, 2023.

Nilagdaan ni OVP special disbursing officer Gina Acosta ang mga certification. Makikita naman ang pirma ni Vice President Sara Duterte sa ilalim ng “Attested.”

Nakasaad sa mga dokumento na nakalakip sa liquidation papers ang supporting records, nakalagay sa sealed envelopes o nakatago sa vault ng ahensiya para sa pagsusuri ng mga awtorisadong auditor.

Pinatutunayan din sa mga ito na hindi ginamit ang pondo sa suweldo, allowances, representation o entertainment expenses, consultancy fees, o sa pagpapatayo o pagbili ng mga gusali.

Nakasaad din sa mga certification na may kaugnayan sa confidential activities ang mga binili at kinakailangan at ginamit sa legal na layunin ang mga gastos.

Ngunit sinabi ni Wamil, dating auditor ng Commission on Audit Intelligence and Confidential Funds Audit Office, na hindi sapat ang mga rekord na isinumite upang matukoy ang mga operasyong pinaglaanan ng ilang gastos at ang naging resulta ng mga ito.

Kasunod ito ng pagharap ng isang Audit Observation Memorandum na kumuwestiyon sa P129 milyong gastos mula sa unang dalawang P125-milyong cash advance noong 2023.

Binubuo ito ng P27 milyon sa rewards, P82 milyon sa medical at food aid at P20 milyon sa incentives o travel.

Ayon kay Wamil, walang mga dokumentong magpapakitang nagbunga ng matagumpay na information-gathering o surveillance activities ang impormasyong ibinigay ng mga informer.

Pinapayagan sa Joint Circular No. 2015-01 ang pagbibigay ng rewards sa mga informer na hindi empleyado ng ahensiya, ngunit may nakatakdang mga kondisyon.

Kailangang aprubado ng agency head ang bayad, direktang konektado sa awtorisadong confidential operation at suportado ng dokumentong magpapakita sa naging tagumpay ng information-gathering o surveillance activity dahil sa impormasyong ibinigay.

Pinapayagan din sa circular ang pagbili ng impormasyon, pag-upa ng sasakyan para sa confidential activities, gastos sa safe houses at pagbili o pag-upa ng supplies o equipment para sa mga operasyong hindi maaaring dumaan sa regular procurement nang hindi nalalagay sa panganib ang information gathering.

Sinabi ni Wamil na hindi kabilang ang medical at food aid, pati ang iniulat na incentives o travel, sa listahan ng mga pinapayagang confidential expenses.

Isang hiwalay na accomplishment report para sa panahon mula Hulyo 14 hanggang Setyembre 30, 2023 ang sumakop sa ikatlong P125-milyong cash advance.

Nakalista rito ang P20 milyon para sa purchase of information, P35 milyon sa rewards para sa informants, P5 milyon para sa safe-house rentals at incidental expenses, P50 milyon para sa surveillance and monitoring supplies at P15 milyon para sa vehicle rentals.

Sakop ng limang entry ang buong P125 milyon.

Nakalista sa report ang pagsasagawa ng surveillance sa 122 areas bilang accomplishment. Nakasaad din ang kakulangan ng kooperasyon ng constituents bilang limiting factor at ang kooperasyon o initiatives ng law enforcers bilang facilitating factor.

Hindi tinukoy sa exhibit ang 122 areas o ang mga resultang iniuugnay sa P35 milyon sa rewards.

Maaaring nasa classified records na binanggit sa mga certification ang mga detalyeng iyon. Kailangan pang patunayan ng prosekusyon at depensa kung umiiral ang mga rekord, kung isinumite ang mga ito at kung sapat ang mga ito.

Nakasaad sa mga certification na nasa kustodiya ng OVP ang mga detalye at supporting records ng classified transactions at maaari itong siyasatin ng Intelligence and Confidential Funds Audit Office kapag kinakailangan.

Dahil sa testimonya ni Wamil, naging sentral sa pagdinig ang tanong kung naibigay sa mga auditor ang mga rekord at kung sapat ang mga ito upang suportahan ang mga iniulat na operasyon at gastos.

Bahagi ang P375 milyon ng P500 milyong confidential funds na inilabas sa OVP noong 2023.

Iniharap ng prosekusyon ang mga dokumento sa ilalim ng Article I ng impeachment case, na nag-aakusa kay Duterte ng misuse o misappropriation ng P612.5 milyon sa confidential funds—P500 milyon sa OVP at P112.5 milyon sa Department of Education.

Kailangan pa itong patunayan ng prosekusyon.

Hindi awtomatikong pinatutunayan ng mga certification na sumunod sa audit rules ang bawat gastos. Hindi rin pinatutunayan ng testimonya ni Wamil na personal na natanggap ni Duterte ang pera o may nagawa siyang krimen.

Maaaring kuwestiyunin ng depensa ang pagbasa ni Wamil sa circular, iharap ang classified records na binanggit sa mga certification at ipaliwanag kung nasagot kalaunan ang mga kakulangang itinuro ng COA.

Maaaring manatiling lihim sa publiko ang confidential operations.

Ang tanong sa mga senator-judge ay kung nakapagbigay ba ang OVP sa mga awtorisadong auditor ng sapat na operational proof na isinagawa ang mga aktibidad at ginamit ang P375 milyon sa mga pinapayagang layunin.