KINUWESTYON ng House prosecution panel nitong Biyernes kung makabuluhan bang makikilahok si Senador Jose “Jinggoy” Estrada bilang senator-judge sa impeachment trial ni Pangalawang Pangulo Sara Z. Duterte kung hindi siya personal na makakadalo sa mga pagdinig at makakapagmasid sa mga testigo.

Inilahad nina House Prosecutor at kinatawan ng Maynila na si Joel Chua at trial spokesperson na si Kabataan Party-list Rep. Renee Co ang isyu sa paglulunsad ng Bantay Impeachment sa Claret School sa UP Village, Quezon City. Ayon sa kanila, ang tungkulin ng isang senator-judge ay nangangailangan ng higit pa sa pagtanggap ng mga rekord o pagsubaybay sa paglilitis mula sa malayo.

“Well, insofar as a—personal na opinyon ko lamang ito—paano siya makikilahok sa impeachment trial kung hindi siya pisikal na naroroon sa pagdinig? Paano niya masusuri kung nagsasabi ng totoo o nagsisinungaling ang testigong ihaharap ng prosekusyon at depensa? Paano niya mamamasdan ang kilos, asal, at paraan ng pagsagot ng testigo sa mga itatanong sa kanya?” tanong ni Chua.

Mahigit 120 kinatawan mula sa mga anti-corruption watchdog, civil society organizations, people’s organizations, mga grupong panrelihiyon, youth formations, at mga concerned citizen ang nagtipon sa Claret School upang pormal na ilunsad ang Bantay Impeachment, isang malawak na kampanya ng mamamayan na naglalayong itaguyod ang pananagutan, transparency, at partisipasyon ng publiko sa impeachment proceedings laban kay Vice President Duterte.

Ang paglulunsad ay isinagawa sa gitna ng lumalaking pag-aalala ng publiko hinggil sa mga kawalang-katiyakan sa impeachment trial, kabilang ang nagpapatuloy na krisis sa liderato ng Senado at mga pagtatangka ng ilang puwersang pampulitika na ipagpaliban, hadlangan, o pahinain ang prosesong itinakda ng Konstitusyon.

Binigyang-diin ng mga kalahok na ang impeachment ay hindi lamang isang pampulitikang labanan ng mga makapangyarihan kundi isang mekanismong konstitusyonal upang panagutin ang mga opisyal ng gobyerno at tiyaking walang sinumang nasa kapangyarihan ang nakahihigit sa batas.

Inaasahang kakailanganing suriin ng mga senator-judge sa impeachment trial laban kay Duterte ang mga testimonial at dokumentaryong ebidensiya kaugnay ng mga artikulo ng impeachment na ipinadala ng Kamara de Representantes, kabilang ang mga alegasyon tungkol sa confidential funds, hindi maipaliwanag na yaman, panunuhol, at mga banta laban sa matataas na opisyal ng pamahalaan.

Nilinaw ni Chua na ang preventive suspension ay hindi nangangahulugang may kasalanan na ang isang opisyal, ngunit pansamantala nitong nililimitahan ang kakayahan nitong gampanan ang kanyang tungkulin.

“Ang preventive suspension ay hindi nangangahulugang siya ay napatunayang nagkasala na. Ngunit ang katotohanang siya ay nasa ilalim ng preventive suspension ay nangangahulugang pansamantala siyang hindi maaaring gumanap ng kanyang tungkulin,” paliwanag ni Chua.

Sinabi naman ni Co na hindi nagbabago ang Senate impeachment rules at walang dahilan upang isipin na hindi na ipatutupad ang umiiral na mga limitasyon sa partisipasyon ni Estrada kapag nagsimula ang paglilitis.

“Dagdag ko lang po, ang Senate rules of impeachment ay hindi nagbago at maliban kung may mangyaring pagbabago bago ang pagbubukas ng sesyon sa Hulyo 6, wala tayong dahilan upang isipin na hindi paiiralin ang kasalukuyang mga tuntunin na nagtatakda ng mga limitasyon sa partisipasyon ni Sen. Jinggoy Estrada,” paliwanag ni Co.

Higit pa sa teknikal na usapin ng suspensyon, iginiit ni Co na mahalaga ang kalidad ng partisipasyon ng isang senator-judge dahil ang impeachment ay isang aktuwal na paglilitis kung saan pinakamainam na nasusuri nang personal ang kredibilidad, asal, at bigat ng testimonya ng mga testigo.

“‘Yan ang pormal na sagot. Ngunit bilang kinatawan ng kabataan, alam natin ang pagkakaiba ng online o hybrid learning kumpara sa face-to-face classes,” ani Co.

“Kaya kung ang kalidad ng partisipasyon ang pinag-uusapan, wala pa ring makapapantay sa pisikal na presensya. Sa tingin ko, para sa taumbayan, kailangang naroroon mismo ang isang senator-judge upang magkaroon siya ng makabuluhan at de-kalidad na partisipasyon sa impeachment trial,” dagdag niya.

Kasabay ng usapin ng partisipasyon ay ang iba pang hindi pa nalulutas na mga bagay sa Senado, kabilang ang kung sino ang mamumuno bilang presiding officer ng impeachment court.

Nang tanungin kung napagkasunduan na ng Senado kung sino ang mamumuno sa paglilitis, sinabi ni Chua na ang mga senador lamang ang makasasagot dito at wala pa umanong malinaw na napipili sa ngayon.

“Ang makasasagot po niyan ay ang mga senador dahil internal na usapin nila iyan. Ngunit sa pagkakaalam ko, wala pa yata silang napipili,” sabi ni Chua.

“Kaya hintayin natin ang pagsisimula ng impeachment hearing sa Hulyo 6. Doon natin makikita kung sino ang uupo bilang presiding officer,” dagdag niya.