WALANG confidential-fund appropriation ang Office of the Vice President noong panahon nina Jejomar Binay at Leni Robredo, sinabi ni dating Commission on Audit state auditor Roderick C. Wamil sa Senate impeachment court nitong Lunes.

Nagkaroon ng naturang appropriation ang OVP sa ilalim ni Vice President Sara Duterte, kaya na-audit ang confidential-fund transactions sa kanyang termino, ayon kay Wamil.

“Si VP Sara Duterte lang ang may appropriation ng confidential funds, kaya siya lang ang na-audit,” sinabi ni Wamil.

Limitado ang kanyang testimonya sa mga administrasyon nina Binay, Robredo at Duterte. Hindi ito iniharap bilang finding tungkol sa lahat ng naunang bise presidente.

Siyam na taon na naglingkod si Wamil sa Intelligence and Confidential Funds Audit Office ng COA.

Tumestigo siya habang ipinagpapatuloy ng prosecution ang paghaharap ng ebidensya sa Article I ng impeachment case laban kay Duterte.

Saklaw ng Article I ang mga alegasyon tungkol sa ₱500 milyong confidential funds ng OVP at ₱112.5 milyon sa ilalim ng Department of Education, o kabuuang ₱612.5 milyon.

Itinatanggi ni Duterte na maling ginamit niya ang pampublikong pondo.

Ipinakita kay Wamil sa pagdinig ang Physical and Financial Plan ng OVP para sa ₱125-milyong confidential-fund allocation.

Nakalagay sa dokumento ang “Good Governance Program” sa ilalim ng programs, activities and projects. Binanggit din nito ang ligtas na pagpapatupad ng mga inisyatiba ng OVP at confidence-building activities.

Sinabi ni Wamil na hindi natugunan ng plano ang requirements ng Joint Circular No. 2015-01, batay sa kanyang audit observation.

Nililimitahan ng circular ang paggamit ng confidential funds sa mga tiyak na layuning may kaugnayan sa mandato ng ahensya.

Kabilang dito ang information gathering para sa national security at peace and order, confidential vehicle rentals, safehouse expenses, operational supplies at equipment, informer rewards at ilang emergency activities.

Sasailalim pa sa cross-examination at pagsusuri ng korte ang sinabi ni Wamil. Hindi ito pinal na pasya na ilegal na ginastos ang pondo o may personal na pananagutan si Duterte.

Kailangan pang patunayan ng prosecution kung anong requirements ang hindi umano natugunan ng OVP plan at kung sapat na naiugnay ang mga nakalistang aktibidad sa mga gamit na pinapayagan sa circular.

Maaari namang kuwestiyunin ng defense ang interpretasyon ni Wamil at igiit na bahagi ng awtorisadong confidential operations ang mga aktibidad.

Maaaring umikot ang pagtatalo kung malawak na pangalan lamang ng programa ang “Good Governance Program” o kung may mga partikular na confidential activities na tinukoy sa plano at supporting records.

Nauna nang napatunayan sa bank testimony na tumanggap si OVP special disbursing officer Gina F. Acosta ng apat na halagang tig-₱125 milyon mula Disyembre 2022 hanggang Hulyo 2023.

Kinumpirma ng mga bank witness na ini-encash ang mga tseke, ngunit wala silang personal na kaalaman kung paano ginamit ang pera matapos itong mailabas sa bangko.

In-audit din ni Wamil ang liquidation records na isinumite ng OVP para sa Disyembre 21 hanggang 31, 2022 at sa unang tatlong quarter ng 2023.

Kabilang sa mga rekord ang physical and financial plans, mga tseke, disbursement vouchers, liquidation reports, accomplishment reports at certifications.

Marami sa mga ito ang minarkahan bilang exhibits ng prosecution at defense.

Hindi nangangahulugang dahil common exhibits ang mga dokumento ay pareho na ang dalawang panig ng paninindigan kung sapat ang mga ito o kung ano ang pinatutunayan ng mga ito.

Batay sa offer of testimony ng prosecution, may nakitang kakulangan si Wamil sa documentary submissions ng OVP.

Naglabas ng Audit Observation Memoranda na may petsang Setyembre 14 at Oktubre 3, 2023 kasunod ng kanyang audit at mga rekomendasyon tungkol sa December 2022 transactions.

Nagsumite ang OVP ng mga dokumento sa pamamagitan ng mga liham na may petsang Oktubre 19 at Nobyembre 30, 2023 bilang tugon sa mga observation.

Naglabas din ng Notice of Suspension na may petsang Disyembre 13, 2023 sa OVP, batay sa presentasyon ng prosecution.

Isang AOM na may petsang Pebrero 1, 2024 ang sumaklaw sa confidential-fund transactions ng OVP noong una at ikalawang quarter ng 2023, habang isang AOM na may petsang Agosto 8, 2024 ang sumaklaw sa ikatlong quarter.

Itinatala sa AOM ang mga usaping napansin sa audit at binibigyan ang ahensya ng pagkakataong magpaliwanag o magsumite ng karagdagang dokumento.

Hindi nito, sa sarili lamang, pinatutunayan ang maling paggamit ng pondo, personal na pananagutan o impeachable offense.

Kailangan pa ring iugnay ng prosecution ang anumang kakulangan sa audit sa mga partikular na gawa na ibinibintang kay Duterte.

Maaari namang iharap ng defense ang mga paliwanag ng OVP, mga karagdagang rekord at anumang sumunod na aksyon ng COA.

Hindi lamang ang pagkakaroon ng confidential funds ng OVP sa panahon ni Duterte ang kailangang pasyahan ng impeachment court. Kailangan nitong alamin kung naiugnay ng plano at supporting records ang mga gastusin sa mga layuning pinapayagan ng Joint Circular No. 2015-01.