BATAY sa testimonya ng state auditor na si Roderick Wamil, sinabi ni prosecution counsel Atty. Benjamin “Jay” Tolosa Jr. noong Miyerkules na ang kabiguang maayos na makapagsumite ng liquidation ng confidential funds sa kabila ng isang pormal na demand ay maaaring magsilbing prima facie na ebidensya na ginamit ng mga accountable officer ang nawawalang pondo para sa kanilang pansariling gamit o kapakinabangan.

Ipinaliwanag ni Tolosa ang nasabing tuntunin sa isang tanghaling press conference sa ika-13 araw ng impeachment trial sa Senado, matapos siyang tanungin kung sapat na ba ang mga natuklasang pagkakaiba o kakulangan sa mga isinumite ng Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd) sa Commission on Audit (COA) upang mapatunayang nagkaroon ng maling paggamit ng pondo ni Pangalawang Pangulo Sara Z. Duterte.

Upang maiwasan ang pangunguna sa magiging pasya ng Senate Impeachment Court hinggil sa mga ebidensyang kasalukuyan pa nitong sinusuri, itinuro ni Tolosa ang testimonya ng dating state auditor ng COA na si Roderick Wamil at ang nilalaman ng umiiral na joint circular.

“Kung may kabiguang magsumite ng liquidation sa kabila ng demand, iyon ay prima facie na ebidensya na ang mga taong may pananagutan sa mga pondong ito ay nagamit ito sa maling paraan—o sa katunayan, ang nakasaad doon, ginamit ito para sa kanyang pansariling kapakinabangan,” ani Tolosa.

Sa kanyang testimonya, binanggit ni Wamil ang Item 8.3 ng Joint Circular No. 2015-01, na nagsasaad na ang kabiguang magsumite ng liquidation ng isang accountable officer para sa pampublikong pondo o ari-arian sa kabila ng demand ay prima facie na ebidensya na ang nawawalang pondo o ari-arian ay ginamit para sa kanyang personal na gamit at kapakinabangan.

Ang prima facie na ebidensya ay yaong sa unang tingin ay sapat upang suportahan ang isang konklusyon, kaya ang obligasyong pabulaanan ito ay nalilipat sa kabilang panig.

Binigyang-diin ni Tolosa na ang tinutukoy na demand sa ilalim ng tuntunin ay ang pagsusumite ng liquidation o accounting ng ginastos na pondo, at hindi lamang ang pagbabayad o pagsasauli ng pera matapos ang audit.

“Ito ay demand na magsumite ng liquidation,” aniya.

Ipinaliwanag pa niya na maaaring magsimula ang prosesong ito sa paglalabas ng Audit Observation Memorandum (AOM), na nagpapaalam sa isang ahensya tungkol sa nawawala o kulang na mga dokumento at nagbibigay rito ng pagkakataong makapagpaliwanag o makapagsumite ng mga kinakailangang papeles.

“Kahit sa AOM pa lamang, mayroon nang demand na magsumite ng liquidation,” ani Tolosa.

“Sa AOM, sinasabi sa iyo na kulang ang iyong mga dokumento upang patunayan ang mga gastos na idineklara mo. Kaya kailangan kang magsumite,” dagdag pa niya.

Nauna nang nagpatotoo si Wamil tungkol sa mga audit observation na may kinalaman sa kawalan ng mga patunay ng pagbabayad, mga gantimpalang walang sapat na dokumentasyon, mga biniling sinusuportahan lamang ng acknowledgment receipts, at mga gastusing hindi kabilang sa mga pinahihintulutang confidential expenses ayon sa umiiral na circular.

Ayon kay Tolosa, nagiging mahalaga ang presumption sa ilalim ng Item 8.3 kapag nananatiling hindi naaayos ang mga kakulangan hanggang sa yugto ng Notice of Suspension.

“Kapag nasa Notice of Suspension na at hindi pa rin nakapagsumite ng tamang liquidation, doon lumilitaw ang prima facie na ebidensya,” aniya.

Samantala, sinabi ni Deputy Speaker Paolo Ortega V na ang paulit-ulit na kakulangan sa mga rekord at ang mga katanungan hinggil sa pagkakakilanlan ng mga sinasabing tumanggap ng pondo ang naging dahilan kung bakit lalong dumami ang mga isyung kinakaharap.

“Kung kumpleto ang staff work, hindi sana minadali ang proseso, hindi sana kulang-kulang ang mga dokumento, at hindi sana nagmamadali sa paghahabol,” ani Ortega.

Dagdag pa niya, ang paggamit ng mga alyas ay magiging ibang usapin sana kung napanatili ng mga ahensya ang mga rekord na kinakailangan upang matukoy ang tunay na mga tumanggap ng pondo at mapatunayan ang mga lehitimong confidential operations na kaugnay nito.

Gayunman, kailangan pa ring maipakita ng prosekusyon ang kaugnayan ng mga kakulangan na natukoy sa audit sa mga reklamong pag-abuso sa pondo, iregular na liquidation, at pagtataksil sa tiwala ng publiko na nakasaad sa Konstitusyon. Nananatili rin ang karapatan ng depensa na pabulaanan ang mga dokumento, magsagawa ng cross-examination sa mga testigo, at magharap ng sarili nitong ebidensya.

Para kay Ortega, bawat kakulangang nananatiling walang paliwanag ay lalong nagpapatibay sa pangangailangan ng isang ganap at kumpletong accounting.

“Sunod-sunod na ang mga red flag at sunod-sunod na rin ang mga tanong dahil hindi nasunod ang tamang proseso,” ani Ortega.