KINUWESTIYON ni House prosecution spokesperson at Kabataan Party-list Rep. Renee Louise Co nitong Huwebes ang paraan ng paghawak ni Vice President Sara Z. Duterte sa confidential funds, matapos lumitaw sa kanyang impeachment trial ang mga ebidensiyang nagpapakita umano ng pamamaraang “pera muna bago plano” sa paggamit ng daan-daang milyong pisong pampublikong pondo.

“Nakakagulat na ang strategy sa pag-handle ng confidential and intelligence funds nito ay pera muna bago plano. Hindi po ’yun ang dapat na treatment sa budget,” sinabi ni Co sa isang press briefing.

Tumugon si Co sa puna ni Senator-Judge Panfilo “Ping” Lacson sa paglilitis tungkol sa tinawag niyang “stupid” o katawa-tawang mga entry na tila kinopya lamang sa mga pisikal at pinansyal na plano para sa confidential funds ng Office of the Vice President (OVP).

Iminungkahi ni Lacson ang posibilidad na mag-subpoena ng karagdagang mga dokumento kaugnay ng mga planong ito upang matulungan ang mga senator-judge na matukoy kung nagamit nang wasto o maling nagamit ang mga pondo.

Sinabi ni Co na dapat mauna ang maayos na pagpaplano bago ilabas at gastusin ang pampublikong pera, at dapat magkaroon ng wastong accounting pagkatapos upang maipakita kung saan talaga napunta ang mga pondo.

“Gusto natin kung saan man papunta, saan man napunta ito, dapat may kaakibat na hindi lang plano, pero ’yung pag-account sa kung paano talaga nagamit,” aniya.

Lumutang ang mga tanong tungkol sa mga pisikal at pinansyal na plano sa testimonya ni OVP Assistant Secretary at Assistant Chief of Staff Lemuel Ortonio, na iniharap ng prosekusyon bilang isang hostile witness.

Nagpatotoo si Ortonio na walang confidential fund allocation ang OVP nang manungkulan si Duterte noong Hulyo 2022, ngunit humiling ito ng P250 milyon mula sa Department of Budget and Management (DBM) wala pang dalawang buwan ang lumipas.

Kalaunan ay naglabas ang DBM ng P125 milyon mula sa naturang kahilingan, na kumakatawan sa confidential fund ng OVP para sa huling quarter ng 2022. Pagkatapos nito, nakatanggap pa ang tanggapan ng tatlong tranche na tig-P125 milyon para sa unang tatlong quarter ng 2023, kaya umabot sa P500 milyon ang confidential funds nito para sa naturang panahon.

Sinuri sa impeachment trial ang mga pisikal at pinansyal na planong sumusuporta sa mga kahilingan para sa confidential funds, kabilang ang pagkakatulad ng mga programa at aktibidad na nakalista sa mga dokumento at kung sapat ang detalye ng mga ito tungkol sa kung paano gagamitin ang pera.

Sinabi ni Co na nagdulot ng mga red flag ang mga paliwanag na ang mga halagang nakasaad sa mga plano ay mga pagtataya lamang, kasabay ng aniya’y pangkalahatan at malabong mga dahilan para sa mga gastusin.

“So ’yung nangyari na ’yung sinabi na ‘estimate’ lang siya, and therefore ’yung naging resulta ay generic, vague, ’yung mga iba’t ibang justifications for these spendings, red flag ’yun,” aniya.

Ayon kay Co, may kapangyarihan ang impeachment court ng Senado na kumuha ng karagdagang mga rekord kung naniniwala ang mga senator-judge na kailangan ang mga ito upang makita ang buong larawan at maayos na masuri ang mga ebidensiya.

“I think nararapat lang po na ’yung Senate impeachment court, kung paano niya gustong makalap ang mas maraming impormasyon para makita niya ’yung buong istorya, ma-supplement kung paano nila ina-appreciate ’yung arguments, they have that power to do so,” aniya.

Sinabi naman ng kapwa prosecution spokesperson na si Lanao del Sur Rep. Zia Alonto Adiong na ang mga tanong tungkol sa mga plano ay nakadagdag sa tinawag niyang hindi pangkaraniwang mga pamamaraan sa paghiling at pagbibigay-katwiran sa paggamit ng confidential funds.

“Habang tumatagal po ’yung usapin natin sa confidential funds, mas nagiging klaro at mas nagugulat ang taong-bayan sa mga hindi maipaliwanag at mukhang unusual na pamamaraan kung paano ito i-request at paano ito i-justify,” ani Alonto Adiong.

“Isa na rin po diyan ’yung physical and financial plan na ’yan,” dagdag niya.

Sinabi ni Co na sa huli, nauuwi ang usapin sa isang pangunahing prinsipyo sa wastong paghawak ng pampublikong pera.

“Pero sa atin, clear naman po na hindi po dapat pera bago plano,” aniya.