NAGBIGAY ng privilege speech si Senador Loren Legarda noong Martes na naghihikayat sa Senado na ipasa ang tatlong panukalang batas sa reporma ng buwis na kanyang inihain upang mapababa ang halaga ng pagkain, gamot, at kuryente para sa mga karaniwang pamilyang Pilipino — habang umabot sa 2.4 porsyento ang pambansang inflation noong Pebrero, ang pinakamataas sa loob ng 12 buwan, bunga ng pagtaas ng presyo ng pagkain.

Ang tatlong panukala — Senate Bill No. 1851, Senate Bill No. 1857, at Senate Bill No. 1963 — ay bumubuo ng isang pakete na inilalarawan ni Legarda bilang matagal nang dapat ipatupad na ginhawa para sa mga minimum wage earner na patuloy na lumiit ang purchasing power sa ilalim ng kasalukuyang 12 porsyentong value-added tax na pantay na ipinapataw sa mga pangunahing pangangailangan at mga luho.

“Ang halagang mawawala sa mga tax cuts na ito ay mas mababa pa sa kabuuang nalilimas ng korapsyon tulad na lang ng mga anomalya sa flood control projects na umabot sa trilyong piso,” pahayag ni Legarda, na nagtatalo na ang mawawalang kita mula sa tax cuts ay maaaring mabawi sa pamamagitan ng pagtugon sa korapsyon ng pamahalaan sa halip na panatilihin ang pasanin sa mahihirap.

SB 1851, o ang Differentiated VAT Rates Act, ay nagbababa ng pangkalahatang VAT rate mula 12 porsyento tungong 10 porsyento para sa mga kalakal at serbisyong ginagamit ng mahihirap at middle-class na Pilipino, habang pinapanatili ang 12 porsyento para sa mga luxury goods. Kasama sa mananatiling mataas ang buwis ang mga designer brands, alahas, premium na relo, mamahaling pabango, luxury na sasakyan, pribadong eroplano, obra de arte, antique, penthouse na real estate, eksklusibong club membership, alak, tabako, at vaping products.

“Hindi dapat i-subsidize ng minimum wage earner ang lifestyle ng may kaya,” saad ni Legarda. Nagbigay siya ng kongkretong halimbawa ng epekto ng panukalang batas: ang basic na preventive maintenance service ng sasakyan na nagkakahalaga ng 5,000 hanggang 7,000 piso ay magiging 4,910 hanggang 6,875 piso, habang ang isang luxury bag na nagkakahalaga ng 350,000 piso ay mananatiling may 12 porsyentong buwis.

Ang SB 1857, o ang Murang Bilihin at Serbisyong Medikal Act, ay naglalayong ganap na alisin ang VAT sa mga kalakal at serbisyong kaugnay ng pang-araw-araw na pangangailangan at pampublikong kalusugan. Kasama sa saklaw ang mga over-the-counter na gamot para sa lagnat, ubo, trangkaso, at pananakit ng katawan; first-aid supplies; de-latang pagkain; mantika; instant noodles; tinapay; sabon; sanitary products; at mga propesyonal na serbisyong medikal. Ang basic na konsumo ng kuryente sa tahanan at basic na internet access para sa personal at pang-edukasyong paggamit ay isasama rin sa exemption.

“Kaya naman, nararapat lang na wakasan ang pagpapataw ng buwis sa mga basic commodities para sa ating mga kababayan,” saad ni Legarda. Binanggit niya ang epekto ng panukalang batas sa mga konsumer: ang paracetamol na nagkakahalaga ng 50 piso ay magiging 45 piso, ang bandahe mula 60 piso tungong 54 piso, isang kahon ng instant noodles mula 750 piso tungong 670 piso, at ang mantika mula 120 piso tungong 107 piso bawat litro.

Ang SB 1963 naman ay nagtutugon sa VAT na ipinapataw sa mga singil sa kuryente na ayon kay Legarda ay hindi dapat binubuwisan simula pa lamang — partikular ang Systems Loss charges at ang Lifeline Rate Subsidy sa ilalim ng Electric Power Industry Reform Act. Parehong subsidies na pinasan ng mga konsumer, aniya, kaya hindi makatarungang buwisan pa ang mga ito.

“Maganda ang adhikain, ngunit mali na tumulong ka na, nabuwisan ka pa,” saad ng senadora.

Inilagay ni Legarda ang pakete sa mas malawak na pagkabigo ng kasalukuyang sistema ng buwis na pangalagaan ang mahihirap. Ang VAT system ng Pilipinas — nakatakda sa 12 porsyento mula 2005 sa ilalim ng Expanded VAT law — ay pantay na ipinapataw sa parehong luxury purchases at pangunahing pangangailangan ng sambahayan, isang istraktura na tinutukoy ng mga ekonomista bilang regressive dahil kumukuha ito ng mas malaking proporsyon ng kita mula sa mga mababang kita kaysa sa mga mayayaman.

“Mr. President, ang isang minimum wage worker ay nagbabayad ng buwis araw araw. May VAT sa halos lahat ng binibili niya. Buwan-buwan, lumiliit ang suweldong dapat sana ay buo niyang maiuuwi sa pamilya. Tanggapin na natin na ang kasalukuyang tax system ay regressive. Mas malaking proporsyon ang kinukuha nito sa mahihirap, kaysa sa mayayaman,” paliwanag ni Legarda.

Ipinagtalo ni Legarda ang argumento sa kita nang direkta sa flood control scandal na kasalukuyang nasa harap ng Sandiganbayan, kung saan ang mga anomalya sa mga flood control projects ng pamahalaan ay tinatantyang nakagastos ng trilyun-trilyong piso mula sa pampublikong pondo. Nagtalo siya na ang mawawalang kita mula sa kanyang mga iminungkahing VAT cut ay mas maliit pa sa halaga ng kasamaaang dulot ng korapsyon sa gobyerno.

“Tayong mga nandito sa bulwagang ito ay dapat talakayin nang masinsinan ang usaping comprehensive tax reform, hindi bilang isang sukatan ng kita, kundi batayan ng equity sa ating lipunan,” aniya, na humihimok sa kanyang mga kasamahan na ituring ang reporma sa buwis bilang isang tanong ng social equity kaysa pamamahala ng kita.

Nagtapos ang apat na termino na senadora ng direktang apela sa Senado: “Ang tanging hinihingi ng taumbayan ay ginhawang ramdam, pagbabago sa presyong nakikita sa resibo, at patakarang may pakinabang sa hapag kainan, hindi lang sa macroeconomic report.”

Ang tatlong panukalang batas ay nai-file na at nakabinbin pa sa referral ng komite. Wala pang itinakdang petsa ng pagdinig.