NANAWAGAN noong Biyernes sina Mamamayang Liberal Party-list Rep. Leila de Lima at Akbayan Rep. Percy Cendaña para sa isang independiyenteng imbestigasyon hinggil sa paghawak ng Senado kay Sen. Ronald “Bato” dela Rosa, kabilang ang pagbibigay sa kanya ng protective custody, ang kalauna’y pagkawala niya sa gusali ng Senado, at ang mga pangyayaring nagdulot ng kaguluhan sa loob ng institusyon.

“Nakakalungkot at nakakagigil, at dapat itong maimbestigahan,” diin ni De Lima.

Si Dela Rosa, na hinahanap ng International Criminal Court (ICC) kaugnay ng mga umano’y krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa drug war ng administrasyong Duterte, ay nagtago umano sa Senado bago iniulat na umalis sa lugar matapos ang ilang araw ng kontrobersiya ukol sa kanyang protective custody at pagtatangka ng mga awtoridad na ipatupad ang isang warrant na may kaugnayan sa ICC.

“Kailangan magkaroon ng imbestigasyon sa mga pangyayari nitong nakaraang dalawa o tatlong araw sa Senado. Dahil nakakabahala, hindi dapat nangyayari ito sa isang institusyon tulad ng Senado,” dagdag pa ni De Lima.

Dumating ang panawagang ito habang patuloy ang pagdami ng mga tanong hinggil sa papel ng Senado sa pagprotekta kay Dela Rosa, sa napaulat na putukan sa loob ng gusali ng Senado, at sa epekto ng pagbabago ng liderato sa impeachment trial ni Vice President Sara Duterte.

“At kailangan itong maging independiyenteng imbestigasyon. Hindi puwedeng internal lamang o Senado rin mismo ang mag-iimbestiga,” pahayag ni De Lima.

Iginiit ni De Lima na hindi kapani-paniwala kung Senado rin ang magsisiyasat sa sarili nito dahil sangkot mismo ang institusyon sa mga naging hakbang, kabilang ang pagbibigay kay Dela Rosa ng protective custody.

“Kasi may mga ginawa rin sila rito. Lalo na ang pagkunsinti at pagbibigay ng protective custody,” ani De Lima.

Itinaas din ng dating senador ang pangunahing tanong kaugnay ng pag-alis ni Dela Rosa sa Senado.

“At kung binigyan siya ng protective custody, bakit siya nakatakas? Napakaraming tanong na kailangang sagutin sa isang tunay at independiyenteng imbestigasyon,” dagdag niya.

Iminungkahi ni De Lima na mga mapagkakatiwalaang imbestigador sa labas ng Senado ang humawak ng imbestigasyon dahil sa lawak ng usaping institusyonal na sangkot dito.

“Maaaring mga batikang imbestigador at mga retiradong miyembro ng hudikatura. Dahil higit ito sa mga pisikal na pangyayaring naganap doon,” paliwanag ni De Lima.

“Tumutukoy ito sa mismong integridad at dignidad ng isang institusyong demokratiko tulad ng Senado. Kaya dapat ay lubos na mapagkakatiwalaan ang komposisyon ng mga magsisiyasat,” dagdag pa niya.

Pinabulaanan din ni De Lima ang pahayag na kailangan munang gawing lokal na warrant ang ICC warrant bago ito maipatupad laban kay Dela Rosa.

“Wala pong ganoong requirement na kailangan muna ng warrant of arrest mula sa lokal na hukuman. Ito ay isang wastong inilabas na warrant ng isang internasyonal na tribunal na may sapat na hurisdiksyon,” ani De Lima.

Binanggit niya ang Republic Act No. 9851, na ayon sa kanya ay nagbibigay sa estado ng kapangyarihang isuko ang isang taong iniimbestigahan o nililitis sa harap ng isang internasyonal na tribunal.

“Sa Republic Act 9851, binibigyan ang estado ng karapatang isuko ang isang subject ng imbestigasyon o prosekusyon sa isang internasyonal na tribunal na nagsasagawa ng imbestigasyon at paglilitis. Wala pong nakasaad doon na kailangan muna ng warrant of arrest mula sa domestic court,” paglilinaw ni De Lima.

Samantala, sinabi ni Cendaña na nasira na ang kredibilidad ng Senado dahil sa mga pangyayari nitong mga nakaraang araw at nagbabala siyang lalo lamang lalala ang pagkadismaya ng publiko kung maaantala pa ang impeachment process.

“Itong mga nangyayari nitong nakaraang araw, nakakahiya na nga ang Senado. Mas ipapahiya pa nila ang sarili nila,” ayon kay Cendaña.

“Kaya para mapanatili ang integridad ng Senado, dapat magkaroon ng paglilitis,” dagdag niya.

Inakusahan din ni Cendaña ang mga kaalyado ni Duterte ng pagmamaniobra sa loob ng Senado upang protektahan si Dela Rosa habang sinusubukan ding iligtas si Vice President Duterte mula sa pananagutan.

Sinabi rin ni Cendaña na dapat ding imbestigahan ang insidente ng putukan sa loob ng Senado upang matukoy kung sino ang nagpasimula ng mga pangyayari at kung sino ang nakinabang dito.

“Kinakailangang lumabas iyan sa imbestigasyon, pero sa huli simple lang naman: Malalaman natin kung sino ang may pakana at kung sino ang pinaka-nakinabang,” pahayag ni Cendaña.