HABANG ipinagdiriwang ni Pangalawang Pangulo Sara Z. Duterte ang kanyang kaarawan, sinabi nitong Linggo ni House trial spokesperson at Kinatawan ng Kabataan Party-list na si Renee Co na ang pinakamainam na paraan upang markahan ang okasyon ay ang pagtugon ng bise presidente sa matagal nang panawagan ng pananagutan sa pamamagitan ng ganap na pakikilahok sa proseso ng impeachment.

Sa panayam sa Super Radyo dzBB programang Bantay Balita sa Kongreso nina Nimfa Ravelo at Isa Avendaño-Umali, sinabi ni Co na ang “regalo” ng House prosecution panel kay Duterte ay ang pagkakataong mabigyan ng due process at makasagot sa mga alegasyon laban sa kanya sa harap ng impeachment court ng Senado.

“Well, sana sagutin niya ang hiling ng taumbayan sa kanyang kaarawan—ang matagal nang hinihintay sa kanya, ang pagharap sa proseso ng pananagutan,” ani Co.

Ayon sa trial spokesperson, kahit may umiiral na mga tensiyong pampulitika kaugnay ng impeachment, nagbibigay ang prosesong itinakda ng Konstitusyon ng pagkakataon kay Duterte na sagutin ang mga akusasyon at ilahad ang kanyang panig.

“Sa kabila ng lahat ng nangyayari, ang regalo natin kay VP Sara ay ang due process, ang maayos na pagsunod sa bawat hakbang ng proseso upang ang anumang alegasyon laban sa kanya ay masagot niya nang maayos,” aniya.

Idinagdag ni Co na dapat sulitin ni Duterte ang pagkakataong ito, at binigyang-diin na maraming ordinaryong Pilipinong humaharap sa mga legal na proseso ang hindi nabibigyan ng kaparehong paggalang sa due process o ng pampublikong platapormang makasagot sa mga paratang.

“Kaya sana ay panghawakan niya at pahalagahan ang regalong due process sa kanyang kaarawan,” dagdag niya.

Ayon sa mga abogado ni Duterte, sasagutin ng bise presidente ang mga alegasyon sa panahon ng impeachment trial, na anila’y ang wastong forum para sa kanyang depensa dahil sa kanilang mga pagtutol sa naging proseso sa Kamara.

Sinabi ni Co na inaasahan ng prosecution panel ang isang makabuluhang tugon, at inilarawan ang paglilitis bilang huling pagkakataon ni Duterte upang direktang tugunan ang mga alegasyon sa harap ng sambayanang Pilipino. Aniya, sa mga naging pagdinig sa Kamara, karamihan sa mga tugon ng bise presidente ay nakatuon sa mga usaping teknikal at procedural sa halip na sa mismong nilalaman ng mga paratang.

“Pinanghahawakan natin ang kanyang sinabi na magsusumite siya ng sagot. Hinihintay na rin ng taumbayan ang kanyang depensa—hindi lamang tungkol sa teknikalidad o proseso, kundi ang tuwirang pagsagot sa mga alegasyon at mga artikulo ng impeachment,” ani Co.

“Dahil ito na ang huling pagkakataon ni VP Sara upang ilatag ang kanyang sagot at depensa,” dagdag niya.

Binigyang-diin ni Co na magpapatuloy ang impeachment proceedings kahit walang direktang tugon mula kay Duterte. Gayunman, sinabi niyang ang kabiguang maglahad ng makabuluhang depensa ay maaaring makapagpahina sa posisyon ng bise presidente sa harap ng impeachment court ng Senado, na aniya’y nakakita na ng probable cause upang usigin siya batay sa mga ebidensiya at testimonya.

“Kung hindi ito sasagutin, magpapatuloy pa rin ang paglilitis. At kung walang depensa si VP, mas malamang na mauwi ito sa pagkakahatol dahil nakakita ng probable cause ang House Committee on Justice,” aniya.

“Kung walang depensa, paano niya mapapabulaanan ang mga alegasyon? Kaya ngayon ay naghihintay na ang taumbayan, dahil matagal na rin itong inaabangan ng lahat,” dagdag niya.

Naglabas ang impeachment court ng Senado ng writ of summons noong Mayo 18 na nag-uutos kay Duterte na sagutin ang mga artikulo ng impeachment. Natanggap niya ito noong Mayo 20.

Alinsunod sa mga tuntunin ng Senado, mayroon siyang 10 araw mula sa pagtanggap upang magsumite ng sagot, at pagkatapos nito ay may limang araw ang House prosecution panel upang magsumite ng kanilang tugon.

Inaasahang magsusumite si Duterte ng kanyang sagot sa Hunyo 1, ang itinakdang huling araw ng impeachment court. Kapag natanggap ng prosekusyon ang kanyang tugon at naisumite ang kanilang reply, inaasahang itatakda ng Senado ang mga iskedyul para sa pre-trial at mismong paglilitis.

Batay sa mga pansamantalang iskedyul na lumabas sa mga ulat ng media, maaaring idaos ang pre-trial conference sa Hulyo 6, humigit-kumulang isang buwan matapos ang adjournment ng Kongreso, habang posibleng magsimula ang mismong paglilitis sa huling bahagi ng Hulyo matapos ang State of the Nation Address (SONA).

Ang apat na artikulo ng impeachment laban kay Duterte ay may kinalaman sa umano’y maling paggamit ng confidential funds na nagkakahalaga ng P612.5 milyon, hindi maipaliwanag na yaman, panunuhol, at mabibigat na banta laban sa matataas na opisyal ng pamahalaan.

Sa panahon ng paglilitis, parehong maghahain ng ebidensiya at mga saksi ang prosekusyon at depensa sa harap ng impeachment court ng Senado. Kinakailangan ang boto ng dalawang-katlo ng mga senador-hukom, o hindi bababa sa 16 sa 24 senador, upang mahatulan ang bise presidente.

Kung mapatunayang nagkasala, si Duterte ang magiging kauna-unahang bise presidente ng Pilipinas na matatanggal sa puwesto at habambuhay na madidiskuwalipika sa paghawak ng anumang pampublikong posisyon.