NANINDIGAN si NBI witness Atty. Jeremy C. Lotoc sa kaso ng kawanihan laban kay Vice President Sara Duterte habang tahasang itinanggi ng depensa na may kinausap o kinontrata siyang hitman at kinuwestiyon ng mga senator-judge ang ebidensiya, mga petsa at lawak ng imbestigasyon.

Sinabi ni Lotoc na nakakita ang NBI ng sapat na batayan upang irekomenda ang tatlong bilang ng grave threats at isang bilang ng inciting to sedition kaugnay ng mga pahayag ni Duterte noong 2024.

Nang tanungin ni Senator Erwin Tulfo kung may “airtight case” ang kawanihan, sumagot si Lotoc:

“I believe so, yes, Your Honor.”

Binanggit niya ang certification ng Department of Justice na nagsabing sapat na para sa preliminary investigation ang dinagdagang referral ng NBI.

Pinahintulutan ng certification na ipagpatuloy ng mga prosecutor ang pagsusuri kung dapat magsampa ng kaso. Hindi nito pinatutunayang nagkasala si Duterte.

Si Lotoc, kasalukuyang NBI regional director para sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao, ang namuno sa Cybercrime Division nang simulan ng kawanihan ang pagsusuri sa online press conference ni Duterte noong Nobyembre 23, 2024.

Sinabi niyang nagsimula ang imbestigasyon matapos sabihin ni Duterte na may kinausap siyang tao at inutusan itong patayin sina President Ferdinand Marcos Jr., First Lady Liza Araneta-Marcos at dating Speaker Martin Romualdez kapag siya ay napatay.

Direktang itinanggi ito ng depensa sa pagdinig.

Tinanong ni Senator Paolo Benigno “Bam” Aquino IV si defense counsel Atty. Mark Vinluan kung tahasang itinanggi sa formal answer ni Duterte na may kinausap siyang ibang tao.

Unang binanggit ni Vinluan ang general at specific denials sa sagot ng depensa at binasa ang mga bahaging nagsasabing mali, misleading o walang batayan ang iba pang alegasyon.

Muling nagtanong si Aquino.

“So for the record, you are denying that the Vice President actually spoke to a hitman,” tanong niya.

“Yes, Your Honor,” sagot ni Vinluan.

Luminaw sa palitan ang pangunahing pagtatalo: literal na tinanggap ng NBI ang naitalang sinabi ni Duterte, habang iginiit ng depensa na walang naganap na ganoong pag-uusap.

Tinanong ni Aquino kung bakit itinuring ng mga imbestigador na totoo ang sinabi ni Duterte.

“So you took it as truth?” tanong niya.

Sumagot si Lotoc ng oo.

Binanggit niya ang paraan ng pagsasalita ni Duterte, ang umiiral na alitang pampolitika at ang diin ng kanyang mga salita. Sinabi rin niyang inulit at hindi binawi sa isang November 26 recording ang naunang pahayag.

Iyon ang interpretasyon ng NBI sa recordings. Hindi nito nakapag-iisa na pinatutunayang naganap ang sinasabing pag-uusap o natukoy ang taong umano’y kinausap ni Duterte.

Tinanong ni Aquino kung ipinagpatuloy ng mga imbestigador ang paghahanap sa taong iyon.

Sinabi ni Lotoc na nagpadala ang NBI ng subpoena kay Duterte, nagtanong sa mga media participant at humingi ng impormasyon mula sa mga naroon sa press conference.

“Unfortunately wala ho kaming ma-establish na validated information, na-confirm,” sinabi niya.

Inamin niyang hindi natukoy ng kawanihan ang tao, ngunit sinabi niyang seryosong itinuring ang pahayag dahil nagmula ito sa pangalawang pinakamataas na opisyal ng bansa at sinabi nang may galit at pagmumura.

Bumuo umano kalaunan ng NBI task force upang siyasatin ang mga banta laban sa Pangulo, ngunit sinabi ni Lotoc na hindi na siya kabilang dito matapos mailipat sa isang regional office.

Hindi niya maibigay ang naging resulta nito.

Sinabi rin ni Lotoc na saklaw ng NBI Intelligence Service at bureau director, at hindi lamang ng dati niyang Cybercrime Division, ang mga tanong tungkol sa aktuwal na operasyon.

“But so far as whether meron na bang in-engage ang Vice Presidente, jurisdiction na ’yan ng aming intelligence service,” sinabi niya.

Tinanong ni Tulfo kung anong motibo ang nakita ng mga imbestigador sa umano’y pagbabanta.

Binanggit ni Lotoc ang pagkasira ng relasyon nina Duterte at Marcos at ang magkakasunod na alitang pampolitika, ngunit inamin:

“Insofar as ’yung mas malalim pa na motibo, wala akong personal knowledge.”

Kinuwestiyon ni Senator Alan Peter Cayetano kung bakit hindi direktang kumuha ng impormasyon ang Cybercrime Division mula sa Presidential Security Command, Criminal Investigation and Detection Group at iba pang unit na maaaring nagsiyasat sa parehong mga banta.

“The problem with your answers is that kung ’yan ang sagot mo parati, hindi mo inimbestigahan nang husto,” sinabi ni Cayetano.

Sumagot si Lotoc na ibang NBI unit ang humahawak sa intelligence matters at wala siyang access sa lahat ng impormasyong hawak ng bureau director at Intelligence Service.

Kinuwestiyon din ni Cayetano kung paano binigyang-kahulugan ng mga imbestigador ang iba’t ibang bahagi ng mga sinabi ni Duterte.

“When do you believe her and when do you not believe her, and what did you actually investigate?” tanong niya.

Sinabi ng NBI na dumaan sa apat na hakbang ang pagsusuri sa recordings: identification and preservation, collection and hashing, analysis and attribution, at legal evaluation.

Gumawa ang mga imbestigador ng hash value, o digital fingerprint, para sa November 23 video upang makatulong na matukoy kung nabago ang file matapos itong makolekta.

Makakatulong ito sa pagpapatunay ng integridad ng recording. Hindi nito pinatutunayang totoo, literal o kriminal ang bawat pahayag dito.

Sinabi ni Lotoc na isinaalang-alang ng kawanihan ang paraan ng pagsasalita ni Duterte, ang literal na kahulugan ng kanyang mga salita, ang uri ng sinasabing utos at ang relasyon niya kay Marcos.

Inilarawan niya ang mga pahayag bilang “serious and real.”

Muling ipinalabas ng prosekusyon ang ilang bahagi ng recordings, kabilang ang pagtukoy ni Duterte sa “toxic” na relasyon at ang pag-iisip na putulin ang ulo ng Pangulo.

Sinabi ni Lotoc na sinuri rin ng mga imbestigador ang mga tugon nina Marcos at Romualdez, gayundin ng mga ahensiyang may tungkulin sa seguridad ng Pangulo at bansa.

Ipinakita ng mga tugong ito na seryosong itinuring ng mga opisyal ang mga pahayag. Hindi nito mag-isang pinatutunayan ang layunin ni Duterte o ang pag-iral ng ibang tao.

Tinanong ni Senator Risa Hontiveros kung maaaring maging dahilan ang emosyon o matinding trigger upang mawala ang posibleng pananagutan.

Sinabi ni Lotoc na hindi kabilang ang mga ito sa mga elementong isinasaalang-alang ng NBI para sa grave threats.

Sinabi rin niyang hindi kailangang matukoy ang aktuwal na hired assassin upang magrekomenda ang kawanihan ng grave-threats complaint at maaaring may kondisyon o walang kondisyon ang isang banta.

Binanggit ni Lotoc ang Jamaca ruling ng Supreme Court sa pagtalakay sa tinawag niyang event-based condition.

Ibang hanay ng pangyayari ang saklaw ng nasabing ruling at hindi nito awtomatikong pinatutunayang natugunan ng mga pahayag ni Duterte ang mga elemento ng grave threats.

Sinabi rin ni Lotoc kay Hontiveros na isinasaalang-alang ng NBI ang clear-and-present-danger at dangerous-tendency standards ngunit umasa sa tinawag niyang dangerous-tendency rule.

Ayon sa kanya, maaaring higpitan ang pananalita kung may tendency itong magdulot ng kaguluhan o ilegal na gawain.

Iyon ang legal at investigative assessment ni Lotoc. Wala pang pasya ang impeachment court na natugunan ang alinman sa dalawang constitutional standard.

Tinanong naman ni Senator Joseph Victor “JV” Ejercito ang karanasan ni Lotoc sa grave-threats investigations.

Sinabi ni Lotoc na wala siyang matandaang iba pang ganitong kasong personal niyang hinawakan dahil ang mga dati niyang assignment ay nasa counterterrorism, organized crime at cybercrime.

May kaugnayan ang sagot sa kanyang personal na karanasan, ngunit hindi nito mag-isang tinutukoy ang kanyang kakayahan o ang bisa ng institutional findings ng NBI.

Nananatili ring kinukuwestiyon ang mga dokumento ng kawanihan.

Unang isinangguni ng NBI ang rekomendasyon nito sa DOJ noong Enero 30, 2025.

Sa certification noong Pebrero 5, sinabi ng DOJ na hindi pa sapat ang submission para sa preliminary investigation at kailangan muna ng karagdagang case build-up.

Iniulat na naglista ito ng pitong bagay na kailangang tugunan, kabilang ang kulang na affidavits, transcripts, authentication records at USB na naglalaman ng ebidensiya.

Sinabi ni Lotoc na ang mga hiniling na karagdagan ay tungkol sa supporting documents at admissibility, at hindi sa pagbabago ng pangunahing findings.

Nagsumite ang NBI ng dinagdagang affidavit at iba pang dokumento. Noong Pebrero 14, naglabas ang DOJ ng panibagong certification na nagsabing sapat na ang referral para sa preliminary investigation.

Nagkaroon din ng tanong sa mga petsa sa NBI records.

Tinanong ni Senator Imee Marcos kung bakit may petsang Nobyembre 6, 2024 ang isang affidavit at subpoena—mahigit dalawang linggo bago ang November 23 incident na sinabi ni Lotoc na dahilan ng imbestigasyon.

Sinabi ni Lotoc na typographical errors ang mga petsa at dapat ay petsa noong Disyembre ang nakalagay.

“Atty. Lotoc, typo na ang affidavit mo, typo pa ang subpoena?” tanong ni Marcos.

Itinuro ng depensa na lumitaw ang November 6 date sa affidavit, isang footnote at sa mismong subpoena.

Tumutol ang prosekusyon sa paglalarawan sa affidavit bilang defective.

Sinabi ni Presiding Officer Senator Francis “Chiz” Escudero na ang mismong mga dokumento ang pinakamainam na batayan sa pagtukoy ng kanilang mga petsa. Walang inilabas na pasya ang impeachment court na gawa-gawa o pineke ang mga ito.

Kinuwestiyon din ng depensa ang isang Investigation Data Form na lumilitaw na sinumpaan noong Pebrero 11 ngunit may DOJ receipt notation na Enero 30.

Sinabi ni Lotoc na hindi niya maipaliwanag ang hindi pagtutugma dahil hindi siya ang tumanggap ng dokumento at hindi rin siya pumirma sa bahaging pinagtatalunan.

Nang tanungin ng depensa kung patunay ito ng tampering, pinaboran ni Escudero ang objection ng prosekusyon. Walang pasya ang korte na binago ang dokumento.

Wala ring pisikal na nakalakip na annexes sa February 10 affidavit na kinilala ni Lotoc nang iharap ito.

Sinabi ng mga prosecutor na hiwalay nang minarkahan ang karamihan sa mga annex at nasa Senate record ang mga ito, bagaman inamin nilang hindi pa namarkahan ang lahat.

Ipinalagay ng depensa sa record ang usapin ngunit hindi nakakuha ng pasyang nag-aalis sa affidavit bilang ebidensiya.

Gumamit din si Lotoc ng notes habang tumetestigo.

Matapos kuwestiyunin ng depensa ang paggamit nito, tinanong ni Senator Panfilo “Ping” Lacson kung inihanda ang mga materyal habang isinasagawa ang imbestigasyon. Sumagot si Lotoc na oo.

Pinayagan siya ng korte na patuloy na gamitin ang mga ito.

Nanindigan si Lotoc na hindi nagbago ang pangunahing findings ng NBI matapos nitong isumite ang mga karagdagang dokumentong hiningi ng DOJ.

Nagbigay ang kanyang testimonya sa prosekusyon ng opisyal na assessment ng NBI na seryoso ang mga pahayag ni Duterte at may batayan para sa mga reklamong kriminal.

Gayunman, nananatiling hindi natutukoy ang sinasabing kinausap ni Duterte, hindi alam ni Lotoc ang findings ng sumunod na task force, at hindi pa nalilinaw ang ilang pinagtatalunang petsa at lawak ng pagsisiyasat sa sinasabing aktuwal na operasyon.

Tahasan namang sinabi ng depensa na hindi nakipag-usap o kumontrata si Duterte ng hitman at nasa prosekusyon ang pananagutang patunayan ang kabaligtaran.

Paulit-ulit na nilinaw ni Escudero na maaaring tumestigo si Lotoc tungkol sa imbestigasyon at rekomendasyon ng NBI, ngunit hindi siya ang magpapasya kung nakagawa ng krimen si Duterte.

Ang mga senator-judge ang magtatakda sa kredibilidad at bigat ng ebidensiya sa impeachment case. Ang anumang pananagutang kriminal ay kailangang pagpasyahan sa wastong prosesong panghukuman.