SA kanyang pagdining nitong Huwebes, sinabi ni dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Roberto Bernardo na hindi kailanman humingi ng mga proyekto, nakipagkasundo para sa kickback, o nakilahok sa mga transaksiyong kanyang pinangasiwaan si dating Speaker Ferdinand Martin G. Romualdez.

Sa pagtatanong ni Atty. Thea Daep, abogado ng depensa, sa Sandiganbayan noong Oktubre 29, inamin ni Bernardo na tumanggap siya ng mga benepisyong pinansyal mula sa mga proyektong pang-imprastraktura na iniuugnay sa iba’t ibang proponents o nagmumungkahi ng proyekto. Tinawag niya ang mga ito na “balato” o maliit na bahagi ng pakinabang.

Gayunman, kinumpirma ni Bernardo na wala siyang personal na transaksiyon o kasunduang pinansyal sa mga proyekto kasama si Romualdez.

Nang tanungin kung nakilahok ang dating Speaker sa mga talakayan tungkol sa mga pangakong proyekto, sumagot siya ng, “Wala po.”

Kinilala rin ni Bernardo na wala sa anim niyang sinumpaang salaysay ang tumukoy kay Romualdez bilang nagmungkahi ng proyekto o nag-ugnay sa kanya sa mga negosasyon tungkol sa komisyon at mga pangakong pinansyal.

Ang tanging pagbanggit kay Romualdez sa isa sa kanyang mga sinumpaang salaysay ay may kaugnayan sa birthday party ng anak ni dating DPWH Secretary na ngayo’y Senador Mark Villar, kung saan sinabi niyang nakita niya ang dating Speaker bilang isa sa mga panauhin. Sumang-ayon siya na ang okasyon ay “mahigpit na isang sosyal na pagtitipon lamang.”

Inamin ng testigong iniharap ng prosekusyon na wala siyang kaalaman tungkol sa anumang sistemang naniningil ng commitment fee kaugnay ng mga proyekto ng DPWH sa Leyte.

Kinilala rin niya na sa apat na akusado sa kaso, ang pagkakasangkot lamang ni dating Ako Bicol party-list Representative Zaldy Co ang kanyang nalaman, kaugnay ng mga proyektong pang-imprastraktura sa Bulacan.

Hindi na nagsagawa ng cross-examination ang depensa sa isa pang testigo ng prosekusyon na si Edrick San Diego dahil walang mga paratang laban kay Romualdez sa kanyang judicial affidavit.

Si San Diego, na nagsilbing drayber ni dating DPWH Bulacan First District Engineer Henry Alcantara, ay nagpatotoong umano’y naghatid siya ng mga kahon na naglalaman ng pera kay Bernardo sa Diamond Hotel.

Nagpatotoo rin siya tungkol sa umano’y paghahatid ng mga kahon sa mga address na iniuugnay kay Co sa Valle Verde at Horizon sa Fort Shangri-La.

Sinabi rin ni Bernardo na alam na niya ang tungkol sa mga iregular na kasunduan sa mga proyektong pang-imprastraktura mula pa noong humigit-kumulang 2002, nang nagsisilbi siyang district engineer sa Maynila.

“Hindi na po bago. Sa abot ng aking nalalaman, nangyayari na ito noong panahon ko bilang district engineer sa Maynila noong 2002,” aniya.

Batay sa kanyang testimonya, umiiral na ang ganitong gawain humigit-kumulang dalawang dekada bago naging Speaker si Romualdez noong Hulyo 2022.

Ipinaliwanag ni Bernardo na nagkakasundo ang mga nagmumungkahi ng proyekto sa magkakaibang porsiyento ng komisyon, mula 10 porsiyento hanggang 25 porsiyento, at kung minsan ay umaabot sa 30 porsiyento.

Batay sa kanyang mga pakikipag-usap sa mga district engineer, may ilang proponents na humihingi umano ng komisyong umaabot sa 30 porsiyento.

Gayunman, iginiit ni Bernardo na bago makuha ng isang proponent ang kanyang porsiyento, kailangan nitong matukoy ang partikular na proyektong inaangkin nito. Walang magiging bisa ang anumang pag-aangkin sa komisyon kung walang tinutukoy na partikular na proyekto.

Itinuro ng abogado ng depensa na kahit minsan ay hindi binanggit ni Bernardo, kahit pahapyaw lamang, ang anumang katulad na kasunduan niya sa dating Speaker. Bilang tugon, sinabi ni Bernardo, “Wala po.”

Hindi rin niya naitatag na tumaas ang mga porsiyento ng komisyon dahil naging Speaker si Romualdez.

Kinilala rin niya na hindi kinakailangang miyembro ng Kongreso ang mga nagmumungkahi ng proyekto. Maaari ring kabilang dito ang mga kontratista, pribadong tagapamagitan, mga opisyal ng ehekutibo at iba pang indibidwal na may impluwensiya sa proseso ng pagbabadyet.

Sa pagtatanong tungkol sa kanyang desisyong makipagtulungan sa mga imbestigador, inamin ni Bernardo na una siyang nag-atubiling ibunyag ang mga pangalan ng mga personalidad na sangkot sa mga kuwestiyonableng transaksiyon sa mga proyektong pang-imprastraktura.

Ipinaliwanag niyang umasa siyang matutulungan siya ng mga indibidwal na dati na niyang nakatransaksiyon.

Nang tanungin kung may sinuman sa mga personalidad na iyon ang tumulong sa kanya kalaunan, sumagot si Bernardo, “Wala po.”

Kinilala niya na nakaimpluwensiya sa kanyang desisyong makipagtulungan bilang state witness ang kawalan ng tulong mula sa mga ito.

Gayunman, iginiit niya na nabagabag din ang kanyang konsensiya nang malaman niya ang tungkol sa mga proyektong pang-imprastrakturang multo o hindi naman talaga umiiral sa Bulacan, at nakatulong din ito sa kanyang desisyong magbunyag ng impormasyon.

Kinumpirma rin ni Bernardo na may mahahalagang responsibilidad ang DPWH at Department of Budget and Management (DBM) sa paghahanda ng mga proyektong pang-imprastraktura at pagpapalabas ng pondo. Wala aniya ring papel ang tanggapan ng Speaker sa pagpapalabas ng Special Allotment Release Orders (SAROs) at hindi ito kasali sa proseso ng bidding.

“Hayag na lihim naman po ang mga anomalya sa bidding ng mga proyekto ng gobyerno,” diin niya.

Sa pagtatanong ni Atty. Daep, kinilala ni Bernardo na ang proseso ng bidding ay isinasagawa lamang ng DPWH bilang ahensiyang nagpapatupad ng mga proyekto at walang anumang pakikilahok dito ang Tanggapan ng Speaker.

Nagpatotoo siya na si Manuel Bonoan, na noo’y kalihim ng DPWH, ang may pinal na pag-apruba sa antas ng departamento sa panukalang badyet ng DPWH.

Samantala, ang DBM ang nagtatakda ng mga limitasyon sa paggasta at may kapangyarihan sa pagpapalabas ng pondo.

Ipinaliwanag ni Bernardo na ang mga proyektong pinopondohan sa pamamagitan ng unprogrammed appropriations ay nangangailangan ng pag-apruba ng DBM at pagpapalabas ng SARO.