INANUNSYO ng Kamara de Representantes, na pinamumunuan ni Speaker Ferdinand Martin G. Romualdez, ang pagpapatupad ng isang komprehensibong reporma na naglalayong gawing mas bukas, inklusibo, at tunay na alinsunod sa prinsipyo ng demokratikong pananagutan ang proseso ng pambansang budget.

Sa isang press conference ngayong Lunes, inihayag ni Nueva Ecija Rep. Mika Suansing, Chairperson ng House Committee on Appropriations, na aalisin na ng Kamara ang matagal nang praktis ng pagbuo ng “small committee” na siyang tumatanggap at nagkokonsidera ng mga panukalang amyenda ng mga kongresista sa General Appropriations Bill (GAB).

“This marks a major turning point. The so-called ‘small committee’—a mechanism that has long been mischaracterized and misunderstood—will be officially scrapped. We are replacing it with a process that unfolds in full view of the public,” pahayag ni Suansing.

Reforma 1: Pag-aalis sa Small Committee

Sa loob ng ilang dekada, nagsilbi ang small committee bilang isang lupon na muling nirebyu ang mga huling pagbabago sa budget na hinihingi ng mga ahensiya ng pamahalaan matapos ang ikalawang pagbasa. Ngunit sa paglipas ng panahon, naging sentro ito ng batikos at madalas na ipinapalabas bilang isang tagong mekanismo para sa “last-minute insertions.”

Paliwanag ni Suansing, “institutional amendments include amendments that benefit the general public as a whole, like social services, health, education, allowances and benefits of uniformed personnel, among others.” Dagdag pa niya, “these proposed institutional amendments must be supported with the necessary documentation and shall be discussed openly during committee hearings.”

Lahat ng institutional amendments ay kailangang ihain, talakayin, at aprubahan sa plenaryo bago ang ikalawang pagbasa ng GAB sa plenaryo. Kapag lumusot na sa ikalawang pagbasa ang panukala, wala nang ibang pagbabago ang tatanggapin—katulad ng proseso sa lahat ng ibang batas.

“Wala nang tagong komite. Wala nang huling minuto. Bubuksan na natin ang tabing sa usaping badyet,” diin ni Suansing. “From now on, the people will witness the process in real time—because this is their budget.”

Reforma 2: Pag-aayos ng Budget Calendar para sa Mas Malalim na Talakayan sa Plenaryo

Bilang suporta sa bagong patakaran, ikinukonsidera rin ng Kamara ang pagsasaayos ng kalendaryo ng budget deliberations upang matiyak na may sapat na panahon ang mga miyembro ng Kamara na suriin at pagbutihin ang budget sa panahon ng plenaryo bago ang ikalawang pagbasa.

“We are committed to deliberating smarter, not just faster. Better budget scrutiny means better public service delivery,” ayon kay Suansing.

Reforma 3: Pagbubukas ng Bicam Conference Committee sa Publiko

Nagpahayag rin si Speaker Romualdez ng buong suporta sa panukalang gawing bukas sa publiko ang mga pulong ng bicameral conference committee—isang radikal na hakbang na lalabag sa nakaugaliang closed-door negotiations sa pagitan ng Kamara at Senado.

“The bicam shouldn’t be the curtain call of transparency—it should be its final act,” ani Suansing. “We support Speaker Romualdez’s call for open bicam sessions so that the public sees how final budget figures are decided.”

Reforma 4: Partisipasyon ng Civil Society bilang Budget Watchdogs

Isa pa sa mga pangunahing bahagi ng reporma ni Speaker Romualdez ay ang pormal na partisipasyon ng civil society organizations at iba pang non-government actors bilang mga tagamasid sa lahat ng yugto ng budget process—mula sa presentasyon ng mga ahensiya, deliberasyon sa plenaryo, hanggang sa bicameral conference meetings.

“We are replacing archaic processes that placed budget power in the hands of a chosen few. From now on, we want everyone involved,” diin ni Suansing. “The budget is the people’s money. They deserve to see how every peso is allocated, every program justified, and every decision made.”

Pagbawi ng Tiwala sa Pamamagitan ng Estruktural na Pagbabago

Lahat ng repormang ito ay tugon sa lumalakas na panawagan mula sa publiko para sa transparensiya, katarungan, at konkretong resulta sa paggasta ng pamahalaan. Bagamat ang budget ay isa sa pinakamahalagang tungkulin ng Kongreso, ito rin ay isa sa pinakadalang maunawaan. Naniniwala si Speaker Romualdez na ngayon ang tamang panahon hindi lang para tumugon—kundi para mamuno.

“This isn’t about optics. It’s about outcomes,” pahayag ni Suansing. “These changes aren’t just procedural—they are political, moral, and constitutional commitments to restore faith in how public funds are handled.”

Pagwawakas ni Suansing: “This is not just reform. This is transformation. Under the leadership of Speaker Romualdez, the House is opening its doors, lifting the curtain, and bringing the people back to the center of the budget process where they rightfully belong.”