ANG Speaker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ay walang kontrol sa nilalaman ng taunang badyet at sa pagpapatupad nito, at hindi maaaring sisihin sa mga iregularidad na may kaugnayan sa badyet, ayon sa isang abogado para sa karapatang pantao at pampublikong interes.

Sa isang panayam sa radyo noong Biyernes sa dzMM, ipinaliwanag ni Atty. Antonio “Audie” Zoleta Bucoy ang buong proseso ng pagbalangkas, pagpasa, at pagpapatupad ng badyet, pati na rin ang konstitusyonal na papel ng bawat sangay ng pamahalaan sa prosesong ito.

Aniya, hinahati ng Konstitusyon ang gawain sa pagitan ng Sangay Ehekutibo, kung saan nagmumula ang panukalang taunang badyet, at ng Kapulungan ng mga Kinatawan at Senado, na kapwa nagpapatibay nito matapos ang kani-kanilang mga deliberasyon.

“Unang-una ho, ‘yung structural ng pagbabalangkas ng budget na inilatag ng Konstitusyon ay hinati-hati ho ito ng Konstitusyon sa tatlong magkakaibang sangay ng pamahalaan. Sa Ehekutibo na nagdisenyo ng budget, then sa Kamara na nagde-deliberate, nagkaroon ng debate patungkol sa budget… Nagkaroon ng kanilang panukala na ibinato sa Senado na nagkaroon din ng kanilang counterpart na panukala,” aniya.

Sinabi niya na ang mga badyet na inaprubahan ng Kamara at Senado ay pagkatapos ay isinusumite sa isang bicameral technical working group o conference committee bago ibalik ang pinal na bersyon sa dalawang kapulungan para sa isa pang pag-apruba.

“Ang tawag po sa prosesong ito ay ‘yung macro-governmental process, pangkabuuang proseso ng pamamahala. Ang macro-governmental process ho ibig sabihin nito hinahati-hati ho ng Constitution yung proseso sa pagbalangkas ng budget,” dagdag niya.

Binigyang-diin ni Bucoy na dahil sa paghahati ng mga tungkulin at responsibilidad na ito, ang dating Speaker na si Ferdinand Martin G. Romualdez ay hindi maaaring akusahan na may functional control o anumang kontrol sa pagpapatibay at pagpapatupad ng badyet, maging sa paraan ng paghawak ng Kamara sa panukalang paggasta ng Sangay Ehekutibo.

“Dahil dito, hindi ho maaaring ituring o akusahan ‘yung dating Speaker na may functional control o control sa tungkulin ng lehislatura. Bakit ho? Kasi nga ho hinati-hati ng ating Saligang Batas ‘yung proseso. Sa Ehekutibo, sa Kamara de Representantes at sa Mataas na Kapulungan,” diin niya.

Muli niyang iginiit na hindi maaaring diktahan ng Speaker kung ano ang dapat lamanin ng badyet dahil tungkulin ito ng Sangay Ehekutibo, na naghahain ng panukala, at ng dalawang kapulungan ng Kongreso.

Aniya, wala ring kontrol ang lider ng Kamara sa pagpapatupad ng badyet, kabilang ang mga proyekto sa flood control.

“Lalo’t higit wala siyang kapangyarihan na magdikta kung ano ang lalamanin ng National Expenditure Program (NEP) na nasa poder ng Pangulo at lalo’t higit wala siyang kinalaman sa pagpapatupad o implementasyon ng mga proyekto sa flood control,” aniya.

Binanggit ng abogado para sa karapatang pantao at pampublikong interes ang testimonya ng dating Senate President na si Franklin Drilon, na nagsilbing *amicus curiae* o kaibigan ng hukuman sa pagdinig ng Korte Suprema sa mga petisyon laban sa pambansang badyet para sa 2025.

Aniya, sinabi ni Drilon sa Mataas na Hukuman na ang mga iregularidad na may kaugnayan sa badyet ay nangyayari sa yugto ng pagpapatupad ng paggasta, at hindi sa proseso ng pagpapatibay nito.

“Binigyang-diin ni dating Senate President Drilon bilang *amicus curiae* na ang katiwalian ay nangyayari sa implementasyon, hindi sa pagbalangkas ng budget… Kaya ho ang tingin niya, ang pang-aabuso at katiwalian ay nangyayari sa implementasyon na walang kinalaman ang dating House Speaker,” aniya.

Sinabi rin niya na hindi maaaring ituring si Romualdez na nasa sentro ng mga kamakailang iregularidad sa mga proyekto sa flood control.

“Sa ganang akin ho at ayon sa aking mga nabasa at ayon sa kawalan ng ebidensiya hanggang sa ngayon makalipas ang mahigit isang taon eh… kung bakit hindi siya maituturing na nasa sentro,” diin niya.