ANG inakala noong una na isang seryosong imbestigasyon ng Senate Blue Ribbon Committee ay unti-unting lumitaw na isa palang “fishing expedition” na sumadsad, habang ang mga alegasyon ay bumagsak dahil sa mga salungatan, mga pagtanggi sa ilalim ng panunumpa, at kawalan ng ebidensiya.

Sa sentro ng mga pagdinig ay dalawang testigo, na kinilalang sina “Joy” at “Marie,” na kalauna’y napatunayang mga staff lamang ng dating tenant ng isang tirahan sa South Forbes Park. Iginigiit nila na may isang negosyanteng umano’y bumisita sa ari-arian, nagpakilalang contractor, at binanggit ang pangalan ng dating Speaker na si Ferdinand Martin G. Romualdez bilang sinasabing buyer.

Hindi tumagal ang salaysay na ito sa masusing pagsusuri.

Sa parehong pagdinig, ang contractor na si Pacifico “Curlee” Discaya ay tumestigo sa ilalim ng panunumpa na hindi pa siya kailanman nakapasok sa South Forbes Park at hindi rin niya alam kung ano ang itsura ng mga bahay doon. Ang pagtanggi ay malinaw at walang paligoy. Hindi maaaring lapitan ang mga nakatira, magpakilala, o magbigay ng anumang utos sa isang lugar na hindi pa napupuntahan.

Ang salungatang ito pa lamang ay sapat na upang mabutas ang kuwento.

Evidence, Not Noise

No Papers, No Proof

Bukod sa magkakasalungat na testimonya, isang mas pangunahing problema ang lumitaw: ang kawalan ng dokumentaryong ebidensiya. Wala ni isang deed of sale, kontrata, resibo, o rekord ng bayad na may pangalang Romualdez ang naiharap sa komite.

Maging ang chair ng Senate Blue Ribbon Committee na si Sen. Ping Lacson ay kinilala ito sa opisyal na tala, nang sabihin niyang ang impormasyong iniharap ay “not enough to implicate” ang dating Speaker at maaari lamang ituring bilang isang lead—na epektibong napawalang-bisa ng pagtanggi ni Discaya sa ilalim ng panunumpa.

Sa batas, walang bigat ang hearsay. Ang pagmamay-ari at pananagutan ay pinatutunayan sa pamamagitan ng mga dokumento, hindi ng ikalawang-kamay na salaysay ng mga kasambahay.

Isang alitan sa lease, pinalaki

Kung aalisan ng retorika, ang imbestigasyon ay bumabalik sa isang pribadong alitan na may kinalaman sa isang lease na hindi na-renew. Ang mga rekord na binanggit sa mga pagdinig ay malinaw at magkakatugma: si Romualdez ay hindi tenant, hindi owner, hindi buyer, at hindi benepisyaryo ng ari-arian. Ang kanyang pangalan ay hindi lumilitaw sa alinmang deed, kontrata, o rekord ng bayad.

Dahil dito, binanggit ni House Committee on Human Rights chair Rep. Bienvenido Abante Jr. ang mismong mga pahayag ni Lacson bilang patunay na ang proseso ay walang iniluwal na ebidensiyang nag-uugnay kay Romualdez sa anumang maling gawain.

“Evidence, not noise, should always lead,” ayon kay Abante, na binigyang-diin na si Lacson ay hindi kaalyado sa politika ni Romualdez kundi isang senador na kilala sa mahigpit na pagsusuri sa katiwalian. Matapos ang mga pagdinig, testimonya, at pagsusuri ng mga rekord, ayon kay Abante, walang lumabas na ebidensiya. “The facts spoke,” dagdag pa niya.

Usok na Walang Apoy

Ipinunto rin ng abogado at tagapagsalita ni Romualdez na si Atty. Ade Fajardo ang parehong pananaw, na nagsabing bumabagsak ang mga alegasyon dahil sa mga testimonya sa ilalim ng panunumpa at kawalan ng dokumento. Ang mga paratang na inilalatag sa mga pampublikong pagdinig, aniya, ay dapat subukin batay sa mga katotohanan at rekord, at hindi palakihin sa pamamagitan ng haka-haka.

Mahalaga ang oversight sa isang demokrasya. Ngunit dapat itong nakasandig sa ebidensiya. Kapag ang espekulasyon ang pumalit sa patunay, nanganganib na maging “trial by publicity” ang mga pagdinig sa halip na maging kasangkapan ng pananagutan.

Kung ihahambing sa mga testimonya sa ilalim ng panunumpa, mga opisyal na rekord, at mismong pagtatasa ng chair ng komite, hindi tumitindig ang mga alegasyon laban kay Romualdez. Ang natitira ay isang paalala: sa usapin ng pampublikong pananagutan, ang usok na walang apoy ay hindi bumubuo ng kaso.