RESPONSABLE ang pinuno ng isang ahensiya ng gobyerno sa pangangasiwa sa paggamit ng confidential funds at pagtiyak na nasusunod ang mga patakaran sa pag-audit, ayon sa testimonya ng dating Commission on Audit state auditor na si Roderick Wamil sa Senate impeachment court nitong Miyerkules.

Sa pagsagot kay Sen. JV Ejercito, sinabi ni Wamil na itinuturing ding accountable person ang pinuno ng ahensiya sa ilalim ng Joint Circular No. 2015-01 dahil tungkulin nitong pangasiwaan kung paano ginagamit ang confidential funds.

“Under the Joint Circular po kasi, since si head of the agency po ’yung may responsibility to oversee kung paano gamitin ’yung confidential fund and to ensure compliance with the requirements of the Joint Circular, accountable person din po si head of agency,” sabi ni Wamil.

Sinabi ni Wamil na si Vice President Sara Duterte ang pinuno ng Office of the Vice President at Department of Education sa mga panahong saklaw ng mga kinukuwestiyong transaksiyon sa confidential funds.

Aniya, lumagda si Duterte sa mga certification na kaugnay ng liquidation ng mga pondo bilang pinuno ng ahensiya.

Lumabas ang testimonya habang sinusuri ng mga senator-judge kung sino ang maaaring managot sa P125-milyong confidential fund ng OVP na inilabas para sa Disyembre 21 hanggang 31, 2022 at sa iba pang confidential funds na ibinigay sa OVP at DepEd.

Hindi sinabi ni Wamil na ang pinuno ng ahensiya lamang ang maaaring managot. Maaari ring magkaroon ng magkakahiwalay na pananagutan ang mga special disbursing officer at ibang opisyal na tumanggap, humawak, nag-certify o nag-apruba ng mga pondo, depende sa kanilang partisipasyon at opisyal na tungkulin.

Tinanong din si Wamil tungkol sa probisyong sumasaklaw sa kabiguan ng isang accountable officer na iliquidate ang pampublikong pondo matapos itong hingin ng awtorisadong opisyal.

Ipinaliwanag niyang ang ganitong kabiguan ay itinuturing na prima facie evidence o paunang presumption na nagamit sa personal na kapakinabangan ng accountable officer ang nawawala o hindi maipaliwanag na pondo.

“There was prima facie evidence na nagamit ito sa personal,” sagot ni Wamil.

Hindi nangangahulugan ang kanyang pahayag na mayroon nang pinal na findings na talagang personal na ginamit ang pera. Ang prima facie evidence ay isang presumption na nagmumula sa kabiguang maipaliwanag o maipakita ang pondo at maaaring sagutin sa pamamagitan ng mga dokumento o paliwanag ng accountable officer.

Nakasaad sa Article 217 ng Revised Penal Code na ang kabiguan ng isang public officer na maipakita, kapag hiniling ng awtorisadong opisyal, ang pampublikong pondo o ari-ariang kanyang pananagutan ay prima facie evidence na ginamit niya sa personal ang nawawalang pondo o ari-arian.

Ipinaliwanag din ni Wamil ang proseso ng COA kapag nakakita ang mga auditor ng kakulangan sa mga transaksiyon ng isang ahensiya.

Aniya, unang naglalabas ng Audit Observation Memorandum upang ipaalam sa mga opisyal ng ahensiya ang mga kakulangan at hingan sila ng paliwanag o supporting documents. Sa ilalim ng mga patakaran ng COA, may 15 calendar days mula sa pagtanggap ang mga kinauukulang opisyal upang sagutin ang AOM.

Kapag nanatiling kulang ang kanilang isinumite, sinabi ni Wamil na maaaring maglabas ang mga auditor ng notice of suspension. Binibigyan ang ahensiya ng hanggang 90 araw upang magsumite ng kinakailangang dokumento o ayusin ang sinuspindeng transaksiyon.

Maaari namang maglabas ng notice of disallowance kapag hindi nakasunod ang ahensiya sa loob ng suspension period, ayon kay Wamil. Maaaring kuwestiyunin ng mga taong tinukoy na liable ang disallowance sa pamamagitan ng proseso ng apela sa COA.

Sinabi ni Wamil na maaaring isangguni sa Office of the Ombudsman ang isang audit matter kung may sapat na pangyayari at ebidensiyang nangangailangan ng karagdagang aksiyon. Hindi niya sinabi na ang bawat notice of disallowance ay awtomatikong ipinadadala sa Ombudsman pagkaraan ng 180 araw.

Magkaibang proseso ang COA disallowance at ang criminal o administrative case sa Ombudsman.

Sa pagtatanong ni Sen. Vicente “Tito” Sotto III, tinalakay ni Wamil ang 845 acknowledgment receipts na isinumite kaugnay ng P125-milyong confidential fund ng OVP.

Makikita sa notice of suspension na ipinakita sa pagdinig na P59.787 milyon sa sinasabing reward payments ang sinuportahan ng acknowledgment receipts para sa cash, iba’t ibang produkto at mga gamot.

Nakalista sa breakdown ang P10.05 milyon para sa cash rewards, P34.857 milyon para sa rewards na iba’t ibang produkto at P14.88 milyon para sa mga gamot—kabuuang P59.787 milyon.

Sinabi ni Wamil na naglagay siya ng audit observations sa acknowledgment receipts at iba pang pagbiling nakasaad sa mga isinumite ng OVP.

Nagpatotoo siyang may mga transaksiyong walang official receipts o sales invoices, habang ang mga bayad na inuri bilang rewards ay walang dokumentong nagpapakita ng tagumpay ng information-gathering o confidential activity na sinasabing pinagbabatayan ng bayad.

Ayon kay Wamil, kailangan ang evidence of success upang maiugnay ang reward payment sa isang awtorisadong confidential operation.

Iginiit din niyang nananatiling public funds ang confidential funds kaya kailangan pa rin itong iliquidate at suportahan ng sapat na dokumento.

“Kahit confidential, public funds ito,” sabi ni Wamil.

Tinanong naman ni Sen. Panfilo “Ping” Lacson si Wamil tungkol sa paggamit ng mga alyas at kung sapat bang natutugunan ng kasalukuyang joint circular ang isyu.

Sinabi ni Wamil na walang tahasang probisyon sa Joint Circular No. 2015-01 na nagpapahintulot o nagbabawal sa mga alyas o code name. Aniya, document-based ang audit at hindi matutukoy mula sa acknowledgment receipts lamang kung tunay na pagkakakilanlan o alyas ang mga pangalang nakalagay.

Itinaas ni Lacson ang posibilidad na palakasin ang joint circular upang tugunan ang mga puwang na lumitaw sa pag-audit ng confidential-fund transactions.

Sinabi ni Wamil na inihambing ng audit team ang mga isinumite ng ahensiya sa mga kinakailangan ng joint circular at sinuri ang lahat ng dokumentong ibinigay ng OVP sa halip na kumuha lamang ng sample.

Inamin niyang hindi kasama sa compliance audit ang hiwalay na beripikasyon sa bawat taong nakapangalan sa mga resibo.

Bahagi ng ebidensiya ng prosekusyon sa Senate impeachment court ang testimonya ni Wamil.